- In het kort
- Inleiding
- Voorbeeld uit de praktijk
- Centrale vraag
- Hoofdstuk 1 – Wat is flexibiliteit?
- Hoofdstuk 2 – Hoe herken je problemen met flexibiliteit?
- Hoofdstuk 3 – Waarom helpt visuele ondersteuning?
- Hoofdstuk 4 – Veranderingen zichtbaar maken
- Hoofdstuk 5 – Flexibiliteit en executieve functies
- Hoofdstuk 6 – Flexibiliteit en emoties
- Hoofdstuk 7 – Flexibiliteit op school
- Hoofdstuk 8 – Voor welke kinderen helpt dit extra?
- Hoofdstuk 9 – Praktische voorbeelden van visuele ondersteuning
- Tot slot
- Meer lezen
Visuele ondersteuning bij flexibiliteit
In het kort
Flexibiliteit is het vermogen om je aan te passen aan veranderingen.
Voor veel kinderen is dat niet altijd gemakkelijk.
Een andere planning, een onverwachte gebeurtenis of een verandering in de routine kan zorgen voor stress, frustratie of weerstand.
Visuele ondersteuning helpt doordat veranderingen voorspelbaarder en begrijpelijker worden.
Inleiding
"We gaan vandaag iets anders doen."
Voor sommige kinderen is dat een leuke verrassing.
Voor andere kinderen voelt het alsof de grond onder hun voeten verdwijnt.
Ze hadden zich ingesteld op een bepaalde verwachting.
Wanneer die verwachting verandert, kost het tijd om zich aan te passen.
Dat heeft niet te maken met koppigheid.
Het brein heeft simpelweg meer tijd nodig om te schakelen.
Visuele ondersteuning kan helpen om die overgang soepeler te laten verlopen.
Voorbeeld uit de praktijk
Sophie zit in groep 4.
Iedere dinsdag gaat haar klas gymmen.
Op een ochtend hoort ze dat de gymles uitvalt.
Ze raakt overstuur en wil niet meer werken.
Haar leerkracht laat op de dagplanning zien wat er in plaats daarvan gaat gebeuren.
Samen bespreken ze de verandering.
Na een tijdje kan Sophie weer verder.
Niet omdat ze de verandering leuk vindt.
Maar omdat ze begrijpt wat er gebeurt.
Centrale vraag
Hoe helpt visuele ondersteuning kinderen bij het omgaan met veranderingen?
Hoofdstuk 1 – Wat is flexibiliteit?
Flexibiliteit betekent dat kinderen kunnen schakelen wanneer iets anders loopt dan verwacht.
Bijvoorbeeld wanneer:
- plannen veranderen;
- regels veranderen;
- activiteiten anders verlopen;
- oplossingen niet werken;
- onverwachte situaties ontstaan.
Flexibiliteit is een belangrijke executieve functie.
Hoofdstuk 2 – Hoe herken je problemen met flexibiliteit?
Kinderen kunnen:
- boos worden bij veranderingen;
- veel vragen stellen;
- blijven hangen in één idee;
- moeite hebben met alternatieven;
- stress ervaren bij onverwachte situaties;
- zich moeilijk aanpassen.
Vaak hebben deze kinderen behoefte aan voorspelbaarheid.
Hoofdstuk 3 – Waarom helpt visuele ondersteuning?
Veranderingen zijn vaak moeilijk omdat kinderen niet weten wat er gaat gebeuren.
Visuele ondersteuning helpt door zichtbaar te maken:
- wat verandert;
- wat hetzelfde blijft;
- wat de nieuwe situatie wordt.
Hierdoor ontstaat meer duidelijkheid.
Hoofdstuk 4 – Veranderingen zichtbaar maken
Veel kinderen profiteren van:
- dagplanningen;
- weekplanningen;
- veranderkaarten;
- pictogrammen;
- tijdlijnen.
Hierdoor worden veranderingen minder onverwacht.
Hoofdstuk 5 – Flexibiliteit en executieve functies
Flexibiliteit hangt samen met:
- zelfregulatie;
- emotieregulatie;
- planning;
- probleemoplossend denken.
Wanneer kinderen moeite hebben met flexibiliteit, kunnen veranderingen extra belastend zijn.
Hoofdstuk 6 – Flexibiliteit en emoties
Veranderingen roepen vaak emoties op.
Kinderen kunnen zich:
- onzeker voelen;
- boos voelen;
- verdrietig voelen;
- gespannen voelen.
Visuele ondersteuning helpt om deze emoties beter te begeleiden.
Hoofdstuk 7 – Flexibiliteit op school
Op school veranderen regelmatig dingen.
Denk aan:
- invalleerkrachten;
- roosterwijzigingen;
- excursies;
- groepswerk;
- andere opdrachten.
Visuele ondersteuning helpt kinderen om hier beter mee om te gaan.
Hoofdstuk 8 – Voor welke kinderen helpt dit extra?
Visuele ondersteuning bij flexibiliteit helpt vaak bij kinderen met:
- autisme;
- ADHD of ADD;
- hooggevoeligheid;
- hoogbegaafdheid;
- executieve functieproblemen;
- overprikkeling.
Maar ook veel andere kinderen hebben baat bij meer voorspelbaarheid.
Hoofdstuk 9 – Praktische voorbeelden van visuele ondersteuning
Denk aan:
- dagplanningen;
- weekplanningen;
- veranderkaarten;
- stappenplannen;
- sociale verhalen;
- pictogrammen;
- overzichtskaarten.
Deze hulpmiddelen helpen kinderen om veranderingen beter te begrijpen.
Tot slot
Flexibiliteit is een vaardigheid die zich ontwikkelt.
Sommige kinderen hebben meer tijd en ondersteuning nodig om met veranderingen om te gaan.
Visuele ondersteuning helpt om nieuwe situaties voorspelbaar en begrijpelijk te maken.
Daardoor ontstaat meer rust, meer vertrouwen en meer ruimte om mee te bewegen.
