Visuele ondersteuning bij autisme

In het kort

Veel kinderen met autisme hebben baat bij duidelijkheid, structuur en voorspelbaarheid.

Visuele ondersteuning helpt doordat informatie zichtbaar wordt gemaakt. Hierdoor hoeven kinderen minder te vertrouwen op mondelinge uitleg en wordt de wereld overzichtelijker.

Voor veel kinderen met autisme zorgt dit voor meer rust, zelfstandigheid en vertrouwen.


Inleiding

Kinderen met autisme krijgen dagelijks te maken met veel informatie.

Instructies, sociale situaties, veranderingen, verwachtingen en regels volgen elkaar voortdurend op.

Voor sommige kinderen voelt dat als een wirwar van losse puzzelstukjes.

Niet omdat zij niet willen meedoen.

Maar omdat het soms lastig is om overzicht te krijgen.

Visuele ondersteuning kan helpen om die puzzel zichtbaar en begrijpelijk te maken.


Voorbeeld uit de praktijk

Liam zit in groep 5.

Wanneer de leerkracht onverwacht van planning verandert, raakt hij gespannen.

Hij vraagt steeds wat er gaat gebeuren en heeft moeite om zich te concentreren op zijn werk.

De leerkracht hangt een duidelijke dagplanning op en bespreekt veranderingen vooraf.

Langzaam ontstaat er meer rust.

Niet omdat veranderingen verdwijnen.

Maar omdat ze voorspelbaar worden.


Centrale vraag

Hoe helpt visuele ondersteuning kinderen met autisme bij leren en dagelijks functioneren?


Hoofdstuk 1 – Wat is autisme?

Autisme is een neurodiverse manier van informatie verwerken.

Kinderen met autisme kunnen moeite ervaren met:

  • overzicht houden;
  • veranderingen verwerken;
  • sociale situaties begrijpen;
  • plannen en organiseren;
  • communicatie;
  • flexibiliteit.

Niet ieder kind met autisme is hetzelfde.

De ondersteuningsbehoeften verschillen sterk per kind.


Hoofdstuk 2 – Waarom helpt visuele ondersteuning?

Mondelinge informatie verdwijnt zodra deze is uitgesproken.

Visuele informatie blijft zichtbaar.

Dat geeft kinderen de mogelijkheid om:

  • terug te kijken;
  • informatie opnieuw te verwerken;
  • overzicht te houden;
  • verwachtingen beter te begrijpen.

Hierdoor ontstaat vaak meer rust.


Hoofdstuk 3 – Behoefte aan voorspelbaarheid

Veel kinderen met autisme voelen zich veiliger wanneer zij weten wat er gaat gebeuren.

Visuele ondersteuning helpt door zichtbaar te maken:

  • wat er vandaag gebeurt;
  • welke stappen volgen;
  • wanneer activiteiten veranderen;
  • wat er van een kind verwacht wordt.

Voorspelbaarheid vermindert onzekerheid.


Hoofdstuk 4 – Visuele ondersteuning bij dagelijkse routines

Dagelijkse routines verlopen vaak soepeler wanneer stappen zichtbaar zijn.

Denk aan:

  • opstaan;
  • aankleden;
  • tandenpoetsen;
  • huiswerk;
  • bedtijd.

Een visueel stappenplan helpt kinderen om zelfstandiger te worden.


Hoofdstuk 5 – Visuele ondersteuning op school

In de klas kan visuele ondersteuning helpen bij:

  • instructies;
  • dagplanning;
  • zelfstandig werken;
  • taakaanpak;
  • overgangen tussen activiteiten.

Daardoor weten kinderen beter wat er van hen verwacht wordt.


Hoofdstuk 6 – Visuele ondersteuning bij communicatie

Sommige kinderen met autisme begrijpen informatie beter wanneer deze visueel wordt aangeboden.

Denk aan:

  • pictogrammen;
  • schema's;
  • afbeeldingen;
  • sociale verhalen;
  • overzichtskaarten.

Hierdoor wordt communicatie duidelijker.


Hoofdstuk 7 – Autisme en executieve functies

Veel kinderen met autisme hebben moeite met bepaalde executieve functies.

Bijvoorbeeld:

  • plannen;
  • organiseren;
  • flexibiliteit;
  • taakinitiatie;
  • tijdmanagement.

Visuele ondersteuning helpt deze vaardigheden te ondersteunen.


Hoofdstuk 8 – Autisme en leren

Visuele ondersteuning kan helpen bij:

  • rekenen;
  • automatiseren;
  • begrijpend lezen;
  • klokkijken;
  • zelfstandig werken;
  • huiswerk.

Door leerstof zichtbaar te maken ontstaat vaak meer inzicht.


Hoofdstuk 9 – Welke vormen van visuele ondersteuning helpen?

Veelgebruikte vormen zijn:

  • pictogrammen;
  • dagplanningen;
  • weekplanningen;
  • stappenplannen;
  • checklists;
  • sociale verhalen;
  • timers;
  • visuele leermiddelen.

Welke vorm het beste werkt, hangt af van het kind en de situatie.


Tot slot

Kinderen met autisme hebben vaak baat bij duidelijkheid en voorspelbaarheid.

Visuele ondersteuning helpt om informatie zichtbaar en overzichtelijk te maken.

Daardoor ontstaat meer rust, meer zelfstandigheid en meer vertrouwen in het dagelijks functioneren.

Voor veel kinderen met autisme maakt dat een groot verschil.


Meer lezen

  • Visuele ondersteuning bij executieve functies
  • Visuele ondersteuning bij plannen
  • Visuele ondersteuning bij organiseren
  • Visuele ondersteuning bij zelfstandig werken
  • Visuele ondersteuning bij overgangen
  • Autisme en leren
  • Visuele ondersteuning in onderwijs en leren