Visuele ondersteuning in onderwijs en leren

Visuele ondersteuning betekent dat informatie zichtbaar wordt gemaakt.

In plaats van alleen te luisteren naar uitleg, krijgt een kind ook iets te zien dat helpt om informatie te begrijpen, onthouden en toepassen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• pictogrammen
• stappenplannen
• checklists
• voorbeeldkaarten
• kleuren
• schema's
• dagplanningen
• tijdlijnen
• visuele leermiddelen

Voor veel kinderen maakt dit leren overzichtelijker, voorspelbaarder en minder belastend.

Visuele ondersteuning wordt steeds vaker ingezet binnen onderwijs, jeugdzorg en begeleiding van kinderen die anders leren.

Tijdens het leren moeten kinderen vaak tegelijkertijd:

• luisteren
• informatie verwerken
• onthouden
• plannen
• uitvoeren

Voor sommige kinderen raakt het werkgeheugen hierdoor snel overbelast.

Wanneer informatie zichtbaar wordt gemaakt, hoeft niet alles tegelijk in het hoofd bewaard te blijven.

Dat zorgt vaak voor:

• meer overzicht
• minder stress
• betere instructieverwerking
• meer zelfstandigheid
• meer succeservaringen
• meer zelfvertrouwen

Visuele ondersteuning kan voor vrijwel alle kinderen nuttig zijn.

Sommige kinderen hebben er echter extra veel baat bij.

Beelddenkers

Kinderen die sterk in beelden denken hebben vaak behoefte aan overzicht, voorbeelden en visuele uitleg.

ADHD en ADD

Visuele ondersteuning helpt kinderen om overzicht te houden en informatie beter vast te houden.

Autisme

Veel kinderen met autisme hebben behoefte aan voorspelbaarheid, structuur en duidelijkheid.

Hooggevoeligheid

Visuele ondersteuning kan helpen om overprikkeling te verminderen.

Dyslexie

Regels, woordstructuren en taalpatronen worden beter zichtbaar.

Dyscalculie

Getallen, strategieën en rekenpatronen worden concreter gemaakt.

NT2

Kinderen die Nederlands als tweede taal leren hebben vaak baat bij visuele ondersteuning omdat beelden betekenis verduidelijken.

TOS

Kinderen met een taalontwikkelingsstoornis kunnen mondelinge informatie beter verwerken wanneer deze visueel ondersteund wordt.

Werkgeheugenproblemen

Visuele ondersteuning vermindert de hoeveelheid informatie die tegelijkertijd onthouden moet worden.

Problemen met executieve functies

Kinderen die moeite hebben met plannen, organiseren en overzicht houden profiteren vaak van duidelijke visuele structuren.

Steeds meer scholen zetten visuele ondersteuning in om leerlingen te helpen bij leren, zelfstandigheid en taakgericht werken.

Veelgebruikte vormen zijn:

Dagplanning zichtbaar maken

Een visuele dagplanning geeft rust, overzicht en voorspelbaarheid.

Lesdoelen zichtbaar maken

Kinderen begrijpen beter waar zij naartoe werken.

Instructies zichtbaar maken

Mondelinge uitleg wordt ondersteund met voorbeelden en stappen.

Stappenplannen gebruiken

Complexe taken worden overzichtelijk en uitvoerbaar.

Zelfstandig werken ondersteunen

Kinderen leren minder afhankelijk te worden van voortdurende hulp.

Taakaanpak zichtbaar maken

Kinderen zien welke stappen nodig zijn om een opdracht uit te voeren.

Veel kinderen horen de uitleg wel, maar weten daarna niet meer wat ze moeten doen.

Dit zie je vaak terug bij kinderen die:

• instructies vergeten
• steeds opnieuw vragen wat de bedoeling is
• stappen overslaan
• moeite hebben om zelfstandig te starten

Visuele ondersteuning helpt door:

• stappen zichtbaar te maken
• instructies op papier te zetten
• voorbeelden te geven
• overzicht te creëren

Het werkgeheugen speelt een belangrijke rol bij leren.

Wanneer informatie zichtbaar blijft, hoeft een kind deze niet voortdurend vast te houden in het hoofd.

Visuele ondersteuning kan helpen bij:

• rekenen
• lezen
• spelling
• plannen
• taakuitvoering
• zelfstandig werken

Executieve functies helpen kinderen om doelgericht te werken.

Visuele ondersteuning kan helpen bij:

• plannen
• organiseren
• prioriteiten stellen
• overzicht houden
• taken afronden
• zelfstandig werken

Lees ook:

• Executieve functies bij kinderen
• Plannen en organiseren
• Als beginnen met taken lastig is

Rekenen bevat veel abstracte informatie.

Getallen, patronen, strategieën en stappen worden voor veel kinderen begrijpelijker wanneer ze zichtbaar worden gemaakt.

Visuele ondersteuning kan helpen bij:

• getalbegrip
• automatiseren
• hoofdrekenen
• tafels
• klokkijken
• meten
• verhaalsommen

Lees ook:

• Automatiseren & basisvaardigheden
• Werkgeheugen en automatiseren
• Waarom blijven de tafels niet hangen?

Tijd is voor veel kinderen een abstract begrip.

Visuele ondersteuning helpt om tijd zichtbaar en begrijpelijk te maken.

Dit helpt bij:

• klokkijken
• dagplanning
• wachten
• tijd inschatten
• zelfstandig plannen

Sommige kinderen leren niet door eindeloos herhalen.

Zij hebben eerst inzicht nodig voordat informatie blijft hangen.

Visuele ondersteuning helpt om:

• patronen zichtbaar te maken
• verbanden te zien
• informatie beter op te slaan

• Beelddenken
• Werkgeheugen
• Executieve functies
• Automatiseren & basisvaardigheden
• Tijd en tijdsbesef
• Dyslexie
• Dyscalculie
• ADHD en leren
• Autisme en leren
• Hooggevoeligheid en leren