Visuele ondersteuning bij executieve functies

In het kort

Executieve functies helpen kinderen om doelgericht te werken. Denk aan plannen, organiseren, starten met taken, overzicht houden en omgaan met veranderingen.

Wanneer deze vaardigheden nog in ontwikkeling zijn, kunnen kinderen vastlopen op school en thuis. Visuele ondersteuning helpt door taken, stappen en verwachtingen zichtbaar te maken.

Daardoor ontstaat meer overzicht, minder stress en meer zelfstandigheid.


Inleiding

Sommige kinderen weten precies wat ze moeten doen, maar krijgen het toch niet voor elkaar.

Ze vergeten afspraken, raken spullen kwijt, stellen opdrachten uit of weten niet waar ze moeten beginnen.

Dat kan frustrerend zijn.

Voor ouders lijkt het soms alsof een kind ongemotiveerd is.

Voor kinderen voelt het vaak alsof er voortdurend te veel tegelijk gebeurt.

Vaak spelen executieve functies hierbij een belangrijke rol.


Voorbeeld uit de praktijk

Sophie zit in groep 7.

Elke middag moet ze haar huiswerk maken.

Toch eindigt dit regelmatig in frustratie.

Ze vergeet boeken mee naar huis te nemen, weet niet waar ze moet beginnen en raakt het overzicht kwijt zodra ze meerdere opdrachten heeft.

Haar moeder maakt samen met haar een visueel huiswerkoverzicht met een vaste volgorde van stappen.

Binnen enkele weken verloopt het huiswerk veel rustiger.

Niet omdat Sophie harder werkt.

Maar omdat de verwachtingen zichtbaar zijn geworden.


Centrale vraag

Hoe helpt visuele ondersteuning kinderen die moeite hebben met executieve functies?


Hoofdstuk 1 – Wat zijn executieve functies?

Executieve functies zijn de vaardigheden die ons helpen om doelgericht te denken en te handelen.

Ze helpen kinderen onder andere bij:

  • plannen;
  • organiseren;
  • taakinitiatie;
  • aandacht vasthouden;
  • werkgeheugen;
  • impulscontrole;
  • flexibiliteit;
  • zelfreflectie.

Deze vaardigheden ontwikkelen zich jarenlang en zijn bij ieder kind anders ontwikkeld.


Hoofdstuk 2 – Hoe herken je problemen met executieve functies?

Kinderen kunnen:

  • moeite hebben met starten;
  • overzicht verliezen;
  • spullen vergeten;
  • taken uitstellen;
  • snel afgeleid raken;
  • moeite hebben met plannen;
  • chaotisch werken;
  • opdrachten niet afmaken;
  • afhankelijk blijven van hulp.

Vaak weten deze kinderen wel wat ze moeten doen, maar lukt het niet om dit zelfstandig uit te voeren.


Hoofdstuk 3 – Waarom helpt visuele ondersteuning?

Veel executieve functies vragen om overzicht.

Juist dat overzicht ontbreekt vaak.

Visuele ondersteuning maakt zichtbaar:

  • wat er moet gebeuren;
  • wanneer iets moet gebeuren;
  • welke stap eerst komt;
  • hoeveel werk er nog gedaan moet worden.

Daardoor hoeft een kind minder zelf te organiseren en ontstaat meer rust in het hoofd.


Hoofdstuk 4 – Visuele ondersteuning bij plannen

Plannen is voor veel kinderen lastig.

Een taak lijkt groot en onoverzichtelijk.

Visuele ondersteuning helpt door:

  • taken op te delen;
  • stappen zichtbaar te maken;
  • tijd zichtbaar te maken;
  • prioriteiten aan te geven.

Voorbeelden zijn:

  • weekplanningen;
  • dagplanningen;
  • takenlijsten;
  • checklists.


Hoofdstuk 5 – Visuele ondersteuning bij organiseren

Kinderen met organisatieproblemen verliezen vaak overzicht.

Visuele ondersteuning kan helpen door:

  • vaste plekken aan te geven;
  • routines zichtbaar te maken;
  • materialen te labelen;
  • kleurcodes te gebruiken.

Hierdoor wordt de omgeving voorspelbaarder.


Hoofdstuk 6 – Visuele ondersteuning bij taakinitiatie

Sommige kinderen blijven hangen in het moment vóór een taak.

Ze weten niet waar ze moeten beginnen.

Een stappenplan kan dan helpen.

Wanneer de eerste stap zichtbaar wordt gemaakt, wordt starten vaak makkelijker.


Hoofdstuk 7 – Visuele ondersteuning bij zelfstandig werken

Zelfstandig werken vraagt veel executieve functies tegelijk.

Kinderen moeten:

  • de opdracht begrijpen;
  • plannen;
  • starten;
  • volhouden;
  • controleren.

Visuele ondersteuning helpt om deze stappen zichtbaar te maken.

Daardoor worden kinderen minder afhankelijk van voortdurende hulp.


Hoofdstuk 8 – Voor welke kinderen helpt dit extra?

Visuele ondersteuning bij executieve functies kan vooral helpen bij kinderen met:

  • ADHD of ADD;
  • autisme;
  • hooggevoeligheid;
  • werkgeheugenproblemen;
  • leerproblemen;
  • beelddenken.

Ook veel kinderen zonder diagnose profiteren van meer overzicht en structuur.


Tot slot

Executieve functies ontwikkelen zich stap voor stap.

Sommige kinderen hebben hierbij meer ondersteuning nodig dan anderen.

Visuele ondersteuning helpt doordat verwachtingen, stappen en doelen zichtbaar worden gemaakt.

Daardoor ontstaat meer overzicht, meer zelfstandigheid en meer vertrouwen in eigen kunnen.

Voor veel kinderen is dat precies wat nodig is om succesvol te leren.


Meer lezen

  • Wat is visuele ondersteuning?
  • Waarom werkt visuele ondersteuning?
  • Visuele ondersteuning en werkgeheugen
  • Visuele ondersteuning bij plannen
  • Visuele ondersteuning bij organiseren
  • Visuele ondersteuning bij zelfstandig werken
  • Executieve functies bij kinderen
  • Visuele ondersteuning in onderwijs en leren