Visuele ondersteuning bij overprikkeling

In het kort

Sommige kinderen verwerken dagelijks zoveel prikkels dat hun brein overbelast raakt.

Ze kunnen moe, boos, verdrietig, druk of juist teruggetrokken reageren.

Visuele ondersteuning helpt doordat informatie overzichtelijk en voorspelbaar wordt gemaakt. Hierdoor hoeft het brein minder energie te besteden aan het verwerken van nieuwe informatie.


Inleiding

Veel kinderen maken drukke dagen mee.

Toch lijkt het alsof sommige kinderen meer moeite hebben om alle indrukken te verwerken.

Ze komen moe thuis uit school.

Reageren heftig op kleine veranderingen.

Of lijken plotseling te ontploffen terwijl er ogenschijnlijk weinig aan de hand is.

Vaak zit er dan veel meer achter de schermen.

Hun brein is de hele dag bezig geweest met het verwerken van informatie, geluiden, verwachtingen, emoties en sociale situaties.

Visuele ondersteuning kan helpen om meer rust en overzicht te creëren.


Voorbeeld uit de praktijk

Noah zit in groep 4.

Op school houdt hij zich groot.

Thuis barst hij regelmatig in tranen uit wanneer iets anders loopt dan verwacht.

Zijn ouders ontdekken dat hij veel energie kwijt is aan het verwerken van alle prikkels van de dag.

Ze gaan werken met een visuele dagplanning en duidelijke routines.

Langzaam ontstaat meer rust.

Niet omdat de wereld minder druk wordt.

Maar omdat er meer voorspelbaarheid komt.


Centrale vraag

Hoe helpt visuele ondersteuning kinderen die snel overprikkeld raken?


Hoofdstuk 1 – Wat is overprikkeling?

Overprikkeling ontstaat wanneer het brein meer informatie moet verwerken dan het op dat moment aankan.

Dat kunnen allerlei soorten prikkels zijn:

  • geluiden;
  • beelden;
  • geuren;
  • sociale situaties;
  • emoties;
  • verwachtingen;
  • informatie uit lessen.

Wanneer er te veel tegelijk binnenkomt, raakt het systeem overbelast.


Hoofdstuk 2 – Hoe herken je overprikkeling?

Kinderen kunnen:

  • sneller boos worden;
  • huilen om kleine dingen;
  • zich terugtrekken;
  • vermoeid zijn;
  • moeite hebben met concentreren;
  • druk gedrag laten zien;
  • slechter slapen.

Niet ieder kind reageert hetzelfde.


Hoofdstuk 3 – Waarom helpt visuele ondersteuning?

Wanneer kinderen veel prikkels verwerken, kost onduidelijkheid extra energie.

Visuele ondersteuning helpt doordat zichtbaar wordt:

  • wat er gaat gebeuren;
  • wat verwacht wordt;
  • welke stappen nodig zijn;
  • wanneer iets klaar is.

Dat vermindert mentale belasting.


Hoofdstuk 4 – Meer voorspelbaarheid geeft rust

Veel kinderen ervaren minder spanning wanneer zij weten wat er komt.

Visuele ondersteuning helpt door:

  • dagplanningen;
  • weekplanningen;
  • routines;
  • stappenplannen.

Hierdoor ontstaat meer grip op de dag.


Hoofdstuk 5 – Overprikkeling en school

Schooldagen bevatten veel prikkels.

Kinderen verwerken:

  • uitleg;
  • geluiden;
  • sociale contacten;
  • opdrachten;
  • veranderingen.

Visuele ondersteuning helpt om deze hoeveelheid informatie beter te organiseren.


Hoofdstuk 6 – Overprikkeling en executieve functies

Wanneer kinderen overprikkeld raken, worden executieve functies vaak minder toegankelijk.

Kinderen kunnen moeite krijgen met:

  • plannen;
  • organiseren;
  • concentreren;
  • taakinitiatie;
  • emotieregulatie.

Visuele ondersteuning helpt om overzicht te behouden.


Hoofdstuk 7 – Overprikkeling en werkgeheugen

Een vol hoofd belast het werkgeheugen.

Daardoor kunnen kinderen:

  • instructies vergeten;
  • stappen overslaan;
  • sneller afhaken.

Visuele ondersteuning helpt doordat informatie zichtbaar blijft.


Hoofdstuk 8 – Voor welke kinderen helpt dit extra?

Visuele ondersteuning bij overprikkeling helpt vaak bij kinderen met:

  • hooggevoeligheid;
  • ADHD of ADD;
  • autisme;
  • TOS;
  • werkgeheugenproblemen;
  • executieve functieproblemen;
  • beelddenken.

Maar ook veel andere kinderen kunnen baat hebben bij meer overzicht.


Hoofdstuk 9 – Praktische voorbeelden van visuele ondersteuning

Denk aan:

  • dagplanningen;
  • weekplanningen;
  • rustkaarten;
  • emotiekaarten;
  • stappenplannen;
  • checklists;
  • overzichtskaarten.

Deze hulpmiddelen helpen kinderen om minder energie kwijt te zijn aan het verwerken van informatie.


Tot slot

Overprikkeling betekent niet dat een kind zich aanstelt of niet tegen drukte kan.

Vaak verwerkt het brein simpelweg meer informatie dan op dat moment prettig is.

Visuele ondersteuning helpt om rust, overzicht en voorspelbaarheid te creëren.

Daardoor ontstaat meer balans en meer ruimte om te leren en te groeien.


Meer lezen

  • Visuele ondersteuning bij hooggevoeligheid
  • Visuele ondersteuning bij autisme
  • Visuele ondersteuning bij ADHD
  • Visuele ondersteuning en werkgeheugen
  • Visuele ondersteuning bij emotieregulatie
  • Visuele ondersteuning bij schoolstress
  • Visuele ondersteuning in onderwijs en leren