Waarom lijkt alles na de vakantie weer chaos?

De zomervakantie is heerlijk.

Geen wekker, minder vaste afspraken en vaak veel minder dingen die op een bepaald moment moeten gebeuren.

En dan begint school weer.

Opeens moet jouw kind op tijd opstaan, schoolspullen verzamelen, een gymtas meenemen, instructies onthouden, huiswerk plannen en iedere ochtend op tijd de deur uit.

Misschien denk je:

"We hebben dit vorig schooljaar toch ook allemaal geoefend?"

Toch is het helemaal niet vreemd wanneer plannen en organiseren na de zomervakantie tijdelijk weer moeilijker gaat.

Routines moeten opnieuw worden opgebouwd en juist plannen en organiseren vragen veel van de executieve functies van een kind.

Wat zijn executieve functies?

Executieve functies zijn vaardigheden die een kind helpen om zijn gedrag en handelen te sturen.

Ze zijn bijvoorbeeld nodig om:

• ergens aan te beginnen;
• te bedenken wat je nodig hebt;
• stappen in de juiste volgorde uit te voeren;
• informatie te onthouden;
• overzicht te houden;
• je aandacht bij een taak te houden;
• op tijd te stoppen;
• te controleren of alles klaar is.

Deze vaardigheden zijn bij kinderen nog volop in ontwikkeling.

Daarom is het niet vreemd wanneer een kind daarbij ondersteuning nodig heeft.

Signalen dat plannen en organiseren lastig is

Misschien herken je dat jouw kind:

• regelmatig de gymtas vergeet;
• schoolspullen kwijtraakt;
• 's ochtends niet weet wat het moet doen;
• steeds aangespoord moet worden;
• niet weet waar het met huiswerk moet beginnen;
• opdrachten uitstelt;
• halverwege een taak iets anders gaat doen;
• vergeet wat het mee naar school moet nemen;
• zijn tas pas op het laatste moment inpakt;
• overweldigd raakt wanneer er veel tegelijk moet gebeuren.

Dat kan eruitzien als slordigheid of ongemotiveerd gedrag.

Maar vaak weet een kind simpelweg nog niet hoe het overzicht moet creëren.

Wat kun je doen?

1. Bouw routines opnieuw op

Verwacht niet dat alle routines vanaf de eerste schooldag automatisch weer aanwezig zijn.

Help jouw kind ze opnieuw op te bouwen.

Bijvoorbeeld iedere middag:

thuiskomen → tas uitpakken → drinkbeker naar de keuken → papieren bekijken → tas op vaste plek.

Hoe vaker dezelfde volgorde wordt herhaald, hoe minder een kind er uiteindelijk bewust over hoeft na te denken.

2. Maak zichtbaar wat er moet gebeuren

Mondelinge instructies verdwijnen gemakkelijk.

Een eenvoudige checklist blijft staan.

Maak bijvoorbeeld een ochtendlijst:

☐ Aankleden
☐ Ontbijten
☐ Tandenpoetsen
☐ Schooltas pakken
☐ Drinken en fruit meenemen
☐ Jas en schoenen aan

Je hoeft dan niet iedere ochtend zes keer dezelfde opdrachten te geven.

Je kunt simpelweg verwijzen naar de lijst.

3. Geef één opdracht tegelijk

"Ruim je kamer op, pak je gymspullen, doe je broodtrommel in je tas en vergeet je bibliotheekboek niet."

Dat zijn vier opdrachten tegelijk.

Voor een kind dat moeite heeft met organiseren kan dat al snel te veel zijn.

Begin met:

"Pak eerst je gymspullen."

En ga daarna verder.

4. Geef spullen een vaste plek

Hoe minder jouw kind hoeft te zoeken, hoe makkelijker organiseren wordt.

Maak bijvoorbeeld een vaste plek voor:

• schooltas;
• gymtas;
• schoenen;
• jas;
• sleutels;
• broodtrommel;
• belangrijke papieren.

Een vaste omgeving neemt een deel van het denkwerk over.

5. Bereid de ochtend 's avonds al voor

Veel ochtendstress kun je de avond ervoor voorkomen.

Leg kleding klaar.

Pak de schooltas in.

Controleer de gymtas.

Leg spullen die mee moeten bij de voordeur.

Dat geeft 's ochtends veel meer rust.

Ook in je Schoolstart-e-book gebruik je deze aanpak: kleding klaarleggen, schooltas inpakken en de gymtas controleren als voorbereiding op een rustige ochtend.

6. Help je kind om een taak kleiner te maken

"Maak je huiswerk" klinkt eenvoudig.

Maar een kind moet daarvoor allerlei stappen bedenken.

Bijvoorbeeld:

1. Wat moet ik maken?
2. Welke spullen heb ik nodig?
3. Waar begin ik?
4. Hoeveel moet ik doen?
5. Wanneer ben ik klaar?

Help jouw kind deze stappen zichtbaar te maken.

Later kan het dit steeds zelfstandiger.

7. Vraag niet alleen waarom iets niet gelukt is

In plaats van:

"Waarom heb je nou alweer je gymtas vergeten?"

kun je vragen:

"Wat zou jou helpen om morgen aan je gymtas te denken?"

Misschien bedenkt jouw kind zelf:

"Als ik hem bij mijn schoenen zet."

Dan oefent jouw kind niet alleen met onthouden, maar ook met het bedenken van oplossingen.

8. Verwacht groei, geen perfectie

Zelfstandig plannen en organiseren ontstaat niet doordat je het één keer uitlegt.

Het ontstaat door oefenen.

Steeds opnieuw.

Een vergeten gymtas betekent dus niet dat alle eerdere oefeningen voor niets zijn geweest.

Het is onderdeel van het leerproces.

Kijk ook naar het werkgeheugen

Plannen en organiseren hangen nauw samen met het werkgeheugen.

Een kind moet immers kunnen onthouden:

"Eerst doe ik dit, daarna dat en vervolgens moet ik ook nog hieraan denken."

Wanneer het werkgeheugen snel vol raakt, kunnen stappen onderweg verdwijnen.

Een checklist, stappenplan of visuele ondersteuning haalt een deel van die informatie uit het hoofd en zet hem op papier.

Dat kan enorm veel rust geven.

Plannen en organiseren vanuit het Kompas van Leren

Binnen mijn Kompas van Leren vallen plannen en organiseren vooral onder Automatiseren & executieve functies.

Maar ook hier kijk ik breder.

Is jouw kind bijvoorbeeld erg moe of overprikkeld? Dan wordt organiseren vaak moeilijker.

Is een opdracht onduidelijk? Dan weet een kind misschien niet waar het moet beginnen.

Is jouw kind bang om fouten te maken? Dan kan het juist taken gaan uitstellen.

Daarom helpt het om niet alleen te denken:

"Mijn kind moet beter leren plannen."

Maar te onderzoeken:

"Waarom lukt plannen op dit moment niet en wat heeft mijn kind nodig om het wél te kunnen?"

Lees ook

• Schoolstart bij een zwak werkgeheugen
• Mijn kind heeft moeite met concentreren na de zomervakantie
• Hoe help je je kind weer in een leerritme na de zomervakantie?
• Schoolstart bij ADHD
• Mijn kind vergeet alles wat mee moet naar school
• 10 praktische tips voor een ontspannen schoolstart

Gratis e-book: Een fijne schoolstart

Wil je jouw kind helpen om na de zomervakantie weer rustig in het schoolritme te komen?

Download dan mijn gratis e-book Een fijne schoolstart.

Daarin vind je praktische uitleg over onder andere routines, executieve functies, informatie verwerken, energie, prikkelverwerking en emoties tijdens de eerste schoolweken.