De zomervakantie is voorbij. De wekker gaat weer, de broodtrommels worden gevuld en kinderen stappen opnieuw de school binnen.
Het ene kind lijkt binnen een paar dagen alweer helemaal gewend. Het staat ’s morgens gemakkelijk op, komt enthousiast thuis en pakt het schoolritme zonder veel moeite weer op.
Een ander kind reageert heel anders. Het is moe, snel boos of verdrietig, klaagt over buikpijn, kan moeilijk in slaap komen of zegt ineens dat het niet naar school wil.
En weer een ander kind lijkt de eerste weken prima door te komen, maar krijgt pas later last van vermoeidheid, spanning of frustratie.
Waarom verloopt de schoolstart voor ieder kind anders?
Omdat weer naar school gaan veel meer vraagt van een kind dan alleen wennen aan een nieuw rooster. Een kind moet opnieuw schakelen op allerlei gebieden: informatie verwerken, routines oppakken, plannen en organiseren, omgaan met prikkels, energie verdelen, emoties reguleren en zich aanpassen aan een nieuwe groep en leerkracht.
En juist daarin verschillen kinderen enorm.
De schoolstart vraagt meer dan je misschien denkt
Tijdens de zomervakantie valt een groot deel van de dagelijkse schoolstructuur weg. Er is vaak meer vrijheid, minder tijdsdruk en er hoeft minder op één dag.
Na de vakantie verandert dat ineens.
Je kind moet weer:
- op tijd opstaan en vertrekken;
- langere tijd luisteren en opletten;
- instructies volgen;
- zelfstandig taken uitvoeren;
- spullen onthouden;
- schakelen tussen verschillende activiteiten;
- omgaan met geluid en drukte;
- samenwerken met andere kinderen;
- omgaan met verwachtingen;
- nieuwe regels en routines leren;
- en na school thuis opnieuw omschakelen.
Voor sommige kinderen gaat die overgang vrij gemakkelijk. Andere kinderen hebben veel meer tijd en energie nodig om zich opnieuw aan te passen.
Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is.
Het kan wel waardevolle informatie geven over wat jouw kind nodig heeft om goed te kunnen leren en functioneren.
Ieder kind verwerkt informatie anders
In de klas komt de hele dag informatie op een kind af.
De leerkracht vertelt iets, schrijft iets op het bord, geeft een opdracht en verwacht vervolgens dat kinderen weten wat ze moeten doen.
Voor het ene kind is dat voldoende.
Een ander kind heeft bijvoorbeeld meer tijd nodig om mondelinge informatie te verwerken. Misschien helpt het wanneer een opdracht ook visueel wordt aangeboden of wanneer grote opdrachten worden opgedeeld in kleine stappen.
Na een lange vakantie kan dit extra zichtbaar worden.
Je kind lijkt niet te luisteren, begint niet aan een taak of vraagt steeds opnieuw wat het moet doen.
Dat kan op onwil lijken.
Maar soms is de betere vraag:
Heeft mijn kind de informatie eigenlijk goed kunnen verwerken?
Routines moeten opnieuw worden geautomatiseerd
Ook dingen die vóór de zomervakantie vanzelf gingen, kunnen na zes weken vakantie ineens weer moeite kosten.
Tas inpakken. Gymspullen meenemen. Op tijd klaarstaan. Huiswerk onthouden. Beginnen aan een taak. Weten wat eerst moet en wat daarna komt.
Daarbij spelen onder andere de executieve functies een belangrijke rol.
Denk aan plannen, organiseren, werkgeheugen, tijdsbesef, taakinitiatie, aandacht vasthouden, schakelen en impulsen remmen.
Het ene kind pakt schoolroutines snel weer op. Een ander kind heeft opnieuw ondersteuning nodig voordat die routines weer vanzelf gaan.
Dat kan thuis behoorlijk frustrerend zijn.
Je denkt misschien:
Maar dit kon je voor de vakantie toch ook?
Dat klopt.
Alleen betekent iets eerder kunnen niet altijd dat een kind het onder veranderde omstandigheden direct weer zelfstandig kan toepassen.
Een schooldag kost niet ieder kind evenveel energie
Een klaslokaal is een intensieve omgeving.
Stemmen, stoelen die schuiven, kinderen die bewegen, een digibord, opdrachten, pauzes, samenwerken, regels, sociale contacten en voortdurend moeten schakelen.
Sommige kinderen filteren al die informatie relatief gemakkelijk.
Andere kinderen nemen veel meer waar.
Zij kunnen aan het einde van een schooldag volledig leeg zijn.
Misschien merk je thuis dat je kind:
- heel druk wordt;
- nergens meer tegen kan;
- ruzie maakt om iets kleins;
- zich terugtrekt;
- veel wil eten;
- op de bank neerploft;
- hoofdpijn of buikpijn krijgt;
- of juist helemaal niets meer wil.
Dan lijkt het soms alsof het probleem thuis ontstaat.
Terwijl je kind thuis misschien vooral ontlaadt van alles wat het gedurende de schooldag heeft volgehouden.
Juist in de eerste schoolweken kan die vermoeidheid groter zijn.
Ook emoties spelen een rol bij de schoolstart
Een nieuw schooljaar brengt onzekerheid met zich mee.
Wie wordt mijn leerkracht? Bij wie zit ik in de klas? Kan ik het niveau aan? Krijg ik huiswerk? Zijn mijn vrienden er nog? Wat als ik fouten maak?
Voor sommige kinderen zijn dat kleine vragen die snel verdwijnen.
Voor andere kinderen kunnen ze veel spanning veroorzaken.
Dat zie je niet altijd aan de buitenkant.
Een kind kan op school rustig en aangepast zijn en thuis ineens boos worden. Een ander kind vraagt iedere avond opnieuw hoe de volgende dag eruitziet. Weer een ander kind zegt vooral:
‘Ik heb geen zin in school.’
Achter zo’n uitspraak kan van alles zitten.
Vermoeidheid. Onzekerheid. Faalangst. Overprikkeling. Verveling. Sociale spanning. Moeite met leren. Of simpelweg tijd nodig hebben om weer te wennen.
Daarom is het vaak interessanter om te onderzoeken waarom een kind iets zegt dan om alleen op de uitspraak zelf te reageren.
Niet ieder kind denkt en leert op dezelfde manier
Ook de manier waarop een kind denkt en leert speelt mee.
Sommige kinderen voelen zich prettig bij duidelijke instructies, herhaling en vaste stappen.
Andere kinderen willen eerst begrijpen waarom ze iets leren. Ze denken bijvoorbeeld sterk in beelden, leggen snel verbanden of komen via een heel andere route tot een antwoord.
Er zijn ook kinderen die veel uitdaging nodig hebben en na de vakantie al snel afhaken wanneer ze het gevoel krijgen dat ze vooral dingen moeten herhalen die ze al beheersen.
En er zijn kinderen die juist onzeker worden omdat de leerstof ineens moeilijker wordt dan vorig schooljaar.
Het gedrag kan hetzelfde lijken:
‘Mijn kind heeft geen zin.’
Maar de oorzaak kan totaal verschillend zijn.
En daarmee verschilt ook wat een kind nodig heeft.
Kijk niet alleen naar gedrag, maar naar wat eronder zit
Dat is misschien wel het belangrijkste tijdens de eerste schoolweken.
Gedrag vertelt iets.
Een kind dat boos wordt omdat het zijn tas moet pakken, hoeft niet per definitie dwars te zijn.
Een kind dat niet begint aan zijn huiswerk, hoeft niet lui te zijn.
Een kind dat na school alleen maar wil gamen, hoeft niet ongemotiveerd te zijn.
En een kind dat iedere ochtend buikpijn heeft, stelt zich niet automatisch aan.
Probeer eens een stap verder te kijken.
Wat maakt dit op dit moment moeilijk voor mijn kind?
Misschien is de opdracht niet duidelijk.
Misschien lukt het plannen niet.
Misschien is je kind uitgeput.
Misschien speelt er spanning.
Misschien sluit de manier waarop iets wordt aangeboden niet goed aan bij de manier waarop jouw kind leert.
Wanneer je anders naar gedrag gaat kijken, ontstaan vaak ook andere oplossingen.
De vijf thema’s van het Kompas van Leren
Om te begrijpen waarom een kind vastloopt, kun je naar verschillende gebieden kijken. Binnen het Kompas van Leren doe ik dat aan de hand van vijf thema’s.
1. Informatieverwerking
Hoe komt informatie bij je kind binnen? Begrijpt je kind mondelinge instructies gemakkelijk? Heeft het behoefte aan visuele ondersteuning, herhaling of meer verwerkingstijd?
2. Automatiseren en executieve functies
Hoe gaat het met routines, plannen, organiseren, onthouden, starten en automatiseren? Kan je kind zelfstandig overzicht houden of kost dat veel moeite?
3. Energie en prikkelverwerking
Hoeveel energie kost een schooldag? Hoe reageert je kind op geluid, drukte, sociale prikkels en voortdurend moeten schakelen?
4. Emoties en motivatie
Welke rol spelen spanning, zelfvertrouwen, faalangst, frustratie en motivatie? Voelt je kind zich veilig genoeg om te leren en fouten te maken?
5. Manier van denken en ontwikkeling
Hoe denkt en leert je kind? Past de manier waarop de leerstof wordt aangeboden bij je kind? Is er voldoende uitdaging, betekenis en aansluiting bij de ontwikkeling?
Juist door naar het geheel te kijken, wordt vaak duidelijk waarom twee kinderen die ogenschijnlijk hetzelfde gedrag laten zien toch iets totaal anders nodig kunnen hebben.
Wat kun je als ouder doen tijdens de eerste schoolweken?
Je hoeft niet ieder probleem direct op te lossen.
Geef je kind eerst tijd om weer in het schoolritme te komen en kijk goed naar wat je ziet.
Een paar eenvoudige dingen kunnen helpen:
- zorg thuis voor voldoende rust en voorspelbaarheid;
- plan de eerste weken niet te veel na school;
- help tijdelijk wat meer bij praktische dingen;
- bespreek niet alleen wat er misging, maar ook wat goed ging;
- stel concrete vragen in plaats van alleen: ‘Hoe was het op school?’;
- let op momenten waarop het wél goed gaat;
- kijk of er een patroon zit in moeilijke momenten;
- overleg met de leerkracht als je iets opvallends ziet;
- probeer gedrag te zien als informatie in plaats van alleen als iets wat moet verdwijnen.
Soms is een paar weken wennen voldoende.
Wanneer is het meer dan gewoon wennen?
Een vermoeid of prikkelbaar kind tijdens de eerste schoolweek hoeft geen reden tot zorgen te zijn.
Maar wanneer je merkt dat je kind langere tijd vastloopt, steeds ongelukkiger wordt of dat dezelfde problemen ieder schooljaar terugkomen, is het zinvol om verder te kijken.
Bijvoorbeeld wanneer je kind structureel:
- niet naar school wil;
- veel buikpijn of hoofdpijn heeft rondom school;
- extreem moe thuiskomt;
- veel spanning ervaart;
- slecht slaapt;
- voortdurend vastloopt met plannen en organiseren;
- onzeker wordt over leren;
- of thuis steeds heftiger ontlaadt.
Dan hoeft de vraag niet meteen te zijn:
‘Wat is er met mijn kind aan de hand?’
Een veel bruikbaardere vraag kan zijn:
‘Waar loopt mijn kind precies op vast en wat heeft het nodig?’
Een goede schoolstart ziet er niet voor ieder kind hetzelfde uit
Misschien heeft jouw kind na een paar dagen zijn draai alweer gevonden.
Misschien duurt het drie weken.
Misschien ontdek je juist in deze periode iets wat eigenlijk al veel langer speelt.
Dat is precies waarom vergelijken zo weinig zegt.
Een fijne schoolstart betekent niet dat ieder kind zonder problemen door de eerste weken heen moet rollen. Het betekent dat er ruimte is om te kijken, bij te sturen en te ontdekken wat een kind nodig heeft.
Want ieder kind verwerkt anders, organiseert anders, voelt anders, verdeelt zijn energie anders en leert anders.
En wanneer je dát gaat begrijpen, wordt gedrag vaak een stuk logischer.
Alles over een fijne schoolstart
De start van een nieuw schooljaar gaat over veel meer dan alleen de eerste schooldag. Wennen aan het schoolritme, een nieuwe groep, leren, concentreren, prikkels verwerken en je opnieuw veilig voelen op school: ieder kind beleeft deze periode anders.
Op mijn centrale pagina over Schoolstart vind je alle informatie bij elkaar. Je kunt er verder lezen vanuit de vijf thema's van het Kompas van Leren en eenvoudig doorklikken naar de onderwerpen die passen bij jouw kind.
→ Bekijk alles over Schoolstart
Gratis e-book: Een fijne Schoolstart
Wil je je kind helpen om na de zomervakantie weer rustig zijn of haar plek op school te vinden?
In mijn gratis e-book Een fijne Schoolstart vind je uitleg, herkenning en praktische tips voor de eerste weken van het nieuwe schooljaar.
Je leest onder andere over wennen aan het schoolritme, prikkels, emoties, motivatie, plannen en organiseren en wat je thuis kunt doen wanneer de schoolstart niet vanzelf gaat.
→ Download gratis het e-book Een fijne Schoolstart
Blijft je kind vastlopen?
Soms lees je veel, probeer je van alles en blijf je toch met de vraag zitten:
Waarom lukt het bij mijn kind niet?
Tijdens een Kompasgesprek kijken we samen verder dan het gedrag dat je aan de buitenkant ziet. Aan de hand van de vijf thema’s van het Kompas van Leren brengen we in kaart waar je kind mogelijk vastloopt en waar aanknopingspunten liggen.
Niet vanuit één label of één probleem, maar vanuit het totaalplaatje.
