Je kind wordt wakker en zegt dat het buikpijn heeft. Of vlak voordat jullie naar school moeten, begint de hoofdpijn.
Misschien gebeurt het af en toe. Bijvoorbeeld op maandagochtend, na een druk weekend of op een dag waarop er een toets gepland staat.
Maar misschien gebeurt het steeds vaker.
Op schooldagen heeft je kind buikpijn, hoofdpijn of voelt het zich misselijk, terwijl er in het weekend of tijdens een vakantie weinig aan de hand lijkt te zijn.
Als ouder kun je daar behoorlijk van in de war raken.
Is je kind ziek? Speelt er iets op school? Is het spanning? Wil je kind gewoon niet naar school? Of is er iets anders aan de hand?
Buikpijn en hoofdpijn bij kinderen kunnen allerlei oorzaken hebben. Daarom is het belangrijk om lichamelijke klachten serieus te nemen en niet meteen te concluderen dat ze ‘tussen de oren zitten’.
Tegelijkertijd kunnen lichamelijke klachten ook een signaal zijn dat een kind veel spanning, prikkels of belasting ervaart.
Het helpt daarom om niet alleen naar de klacht zelf te kijken, maar ook naar het patroon eromheen.
Buikpijn of hoofdpijn voor school is echte pijn
Een belangrijke eerste stap is erkennen dat je kind daadwerkelijk pijn kan ervaren.
Wanneer er geen duidelijke lichamelijke oorzaak wordt gevonden, betekent dat niet dat je kind de klacht verzint.
Ons lichaam en brein reageren op elkaar.
Spanning kan bijvoorbeeld samengaan met buikpijn, misselijkheid, hoofdpijn, gespannen spieren, hartkloppingen of een onrustig gevoel.
Een kind zegt bovendien niet altijd:
‘Ik voel me gespannen omdat ik bang ben dat ik vandaag niet snel genoeg kan meekomen met rekenen.’
Het zegt misschien gewoon:
‘Ik heb buikpijn.’
Dat is wat het kind op dat moment daadwerkelijk voelt.
Kijk eerst of er een lichamelijke oorzaak kan zijn
Buikpijn en hoofdpijn kunnen natuurlijk ook een lichamelijke oorzaak hebben.
Denk bij buikpijn bijvoorbeeld aan ziekte, verstopping, voeding of een buikgriep. Hoofdpijn kan onder andere samenhangen met ziekte, vermoeidheid, te weinig drinken, slecht slapen of problemen met het zien.
Daarom is het niet verstandig om terugkerende lichamelijke klachten automatisch toe te schrijven aan schoolstress.
Zeker wanneer klachten ernstig zijn, blijven terugkomen, veranderen of je je zorgen maakt over de gezondheid van je kind, is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts.
Eerst lichamelijke oorzaken serieus nemen en daarnaast kijken naar wat er rondom school gebeurt, kunnen prima naast elkaar bestaan.
Het patroon vertelt vaak veel
Wanneer buikpijn of hoofdpijn regelmatig rondom school voorkomt, kan het helpen om een tijdje bij te houden wanneer de klachten ontstaan.
Je hoeft daar geen ingewikkeld schema van te maken.
Let bijvoorbeeld eens op:
- Heeft je kind vooral op schooldagen klachten?
- Zijn de klachten er ook in het weekend?
- Hoe gaat het tijdens vakanties?
- Is maandagochtend moeilijker dan andere ochtenden?
- Zijn er bepaalde schooldagen waarop het vaker gebeurt?
- Ontstaan de klachten voor een toets of spreekbeurt?
- Begint de pijn direct na het wakker worden of pas wanneer het tijd is om naar school te gaan?
- Heeft je kind ook tijdens school klachten?
- Verdwijnt de pijn wanneer je kind thuis mag blijven?
- Is je kind na school erg moe of prikkelbaar?
- Slaapt je kind voldoende?
- Eet en drinkt je kind voldoende gedurende de dag?
Eén ochtend buikpijn zegt niet zoveel.
Een terugkerend patroon kan wel belangrijke informatie geven.
School kan veel van een kind vragen
Een schooldag bestaat uit veel meer dan rekenen, taal en lezen.
Een kind moet luisteren, informatie verwerken, opdrachten onthouden, zelfstandig beginnen, tempo houden, omgaan met fouten, samenwerken, stilzitten, schakelen tussen activiteiten en voortdurend rekening houden met wat er om zich heen gebeurt.
Daar komen sociale contacten, geluiden, verwachtingen en prikkels nog bij.
Voor sommige kinderen gaat dat relatief vanzelf.
Voor andere kinderen vraagt het enorm veel energie.
Dat verschil zie je niet altijd aan de buitenkant.
Een kind kan op school prima functioneren en toch iedere dag veel inspanning nodig hebben om dat vol te houden.
Misschien kost informatie verwerken veel energie
Stel dat je kind regelmatig moeite heeft om mondelinge instructies te volgen.
De leerkracht legt een opdracht uit, andere kinderen beginnen en jouw kind weet nog niet precies wat het moet doen.
Dat kan één keer gebeuren.
Maar wanneer dit gedurende de hele schooldag steeds opnieuw gebeurt, moet een kind voortdurend extra hard werken om bij te blijven.
Hetzelfde kan gebeuren wanneer een kind meer verwerkingstijd nodig heeft of wanneer het makkelijker leert met visuele ondersteuning dan met alleen mondelinge uitleg.
Aan de buitenkant zie je misschien een kind dat gewoon meedoet.
Vanbinnen kan het voortdurend bezig zijn met:
Wat moet ik doen? Heb ik het goed begrepen? Waar zijn de anderen al?
Dat kost energie en kan spanning geven.
Plannen, organiseren en starten kunnen ook spanning veroorzaken
Voor sommige kinderen zit de belasting vooral in de executieve functies.
Denk aan:
- spullen onthouden;
- weten wat je moet meenemen;
- op tijd klaarstaan;
- beginnen aan een taak;
- meerdere stappen onthouden;
- overzicht houden;
- tijd inschatten;
- schakelen;
- aandacht vasthouden.
Een schoolochtend kan dan al beginnen met allerlei kleine momenten waarop iets van je kind wordt gevraagd wat veel moeite kost.
Aankleden. Ontbijten. Tas pakken. Gymspullen zoeken. Op tijd vertrekken.
Daarna begint de schooldag pas.
Wanneer je kind iedere dag het gevoel heeft achter de feiten aan te lopen, kan alleen het vooruitzicht op school al spanning oproepen.
Prikkels en energie kunnen een grote rol spelen
Een klas is een omgeving vol prikkels.
Kinderen praten. Stoelen schuiven. Er lopen mensen door de klas. Er hangen materialen aan de muren. Buiten gebeurt van alles. De leerkracht praat. Er klinkt een bel. Tijdens de pauze staan tientallen kinderen bij elkaar.
Niet ieder brein verwerkt al die informatie op dezelfde manier.
Het ene kind filtert veel achtergrondinformatie zonder daar bewust iets van te merken.
Een ander kind registreert veel meer.
Wanneer een kind gevoelig is voor prikkels, kan een schooldag daardoor veel energie kosten.
Soms zie je dat pas thuis.
Je kind houdt zich op school staande en stort na school in. Het wordt boos, trekt zich terug, wil alleen nog maar op een scherm kijken of kan niets meer hebben.
Maar soms begint het lichaam al vóór school te reageren.
Alleen al het vooruitzicht op opnieuw zo'n intensieve dag kan spanning oproepen.
Angst en onzekerheid kunnen lichamelijk voelbaar worden
School kan ook emotioneel spannend zijn.
Misschien is je kind bang om fouten te maken.
Misschien vindt het voorlezen in de klas verschrikkelijk.
Misschien is rekenen iedere dag een worsteling.
Misschien voelt je kind zich onzeker in de groep.
Misschien is er gedoe met andere kinderen.
Of misschien weet je kind zelf niet goed waarom het zich gespannen voelt.
Kinderen kunnen spanning heel lichamelijk ervaren.
Daarom kan een kind oprecht buikpijn hebben terwijl de aanleiding uiteindelijk te maken blijkt te hebben met iets wat op school gebeurt.
Dat betekent niet dat de buikpijn ‘psychisch’ en dus niet echt is.
De lichamelijke reactie is echt.
Vraag niet alleen: ‘Waarom heb je buikpijn?’
Dat is voor kinderen soms een ontzettend moeilijke vraag.
Misschien weet je kind het antwoord zelf niet.
Je kunt beter kleine, concrete vragen stellen.
Bijvoorbeeld:
‘Wanneer begon de buikpijn?’
‘Had je hem gisteren ook?’
‘Wanneer voelde je buik zich vandaag wél fijn?’
‘Is er vandaag iets op school waar je tegenop ziet?’
‘Welk moment van de schooldag vind je het fijnst?’
‘En welk moment zou je het liefst overslaan?’
‘Is er iets wat vandaag moeilijk gaat worden?’
Zo probeer je samen nieuwsgierig te worden naar het patroon, zonder vooraf te bepalen wat de oorzaak is.
Let ook op wat er níét gebeurt
Dat klinkt misschien vreemd, maar juist de uitzonderingen kunnen veel vertellen.
Stel dat je kind iedere maandag buikpijn heeft, behalve wanneer er een studiedag is.
Of dat de hoofdpijn vooral ontstaat op dagen met gym.
Misschien gaat het tijdens de ochtend goed en begint de hoofdpijn altijd rond het middaguur.
Of je merkt dat je kind in de zomervakantie zes weken vrijwel nergens last van heeft en in de eerste schoolweek opnieuw buikpijn krijgt.
Dat bewijst niet automatisch wat de oorzaak is.
Maar het geeft wel informatie waarmee je verder kunt kijken.
Praat met de leerkracht
Wanneer lichamelijke klachten regelmatig rond school voorkomen, is het zinvol om te horen wat de leerkracht ziet.
Misschien zie jij thuis een heel ander kind dan de leerkracht op school.
Dat is niet vreemd.
Je kunt bijvoorbeeld vragen:
- Hoe lijkt mijn kind zich gedurende de dag te voelen?
- Zijn er momenten waarop je spanning ziet?
- Hoe gaat het tijdens instructies?
- Kan mijn kind zelfstandig aan het werk?
- Hoe gaat het in de pauzes?
- Hoe gaat het contact met andere kinderen?
- Zijn bepaalde vakken of momenten moeilijk?
- Vraagt mijn kind vaak om hulp?
- Geeft mijn kind op school ook aan dat het buikpijn of hoofdpijn heeft?
Soms ontstaat pas door de informatie van thuis en school naast elkaar te leggen een duidelijker beeld.
Kijk breder met het Kompas van Leren
Wanneer een kind regelmatig lichamelijke klachten heeft rondom school, is het verleidelijk om één oorzaak te zoeken.
Het zal wel spanning zijn.
Maar daarmee weet je eigenlijk nog weinig.
Waar komt die spanning vandaan?
Binnen het Kompas van Leren kijk ik daarom naar vijf verschillende gebieden.
1. Informatieverwerking
Kan je kind de informatie en instructies op school goed volgen? Heeft je kind voldoende verwerkingstijd? Helpt het wanneer informatie visueel wordt aangeboden?
2. Automatiseren en executieve functies
Hoeveel moeite kosten plannen, organiseren, onthouden, starten, schakelen en routines uitvoeren?
3. Energie en prikkelverwerking
Hoeveel energie kost een schooldag? Welke prikkels zijn belastend? Heeft je kind voldoende momenten om te herstellen?
4. Emoties en motivatie
Is er sprake van spanning, faalangst, onzekerheid, frustratie of weinig vertrouwen in het eigen kunnen? Voelt je kind zich veilig op school?
5. Manier van denken en ontwikkeling
Past de manier waarop je kind moet leren bij hoe het denkt en informatie verwerkt? Is er voldoende uitdaging? Of wordt er juist meer gevraagd dan je kind op dit moment aankan?
Deze gebieden beïnvloeden elkaar.
Een kind dat instructies moeilijk verwerkt, kan onzeker worden. Een kind dat moeite heeft met plannen, kan voortdurend het gevoel hebben dat het tekortschiet. Een kind dat veel prikkels verwerkt, heeft minder energie over om met frustraties om te gaan.
Daarom geeft breder kijken vaak meer informatie dan alleen proberen de buikpijn of hoofdpijn te laten verdwijnen.
Wat kun je thuis doen?
Wanneer lichamelijke oorzaken voldoende zijn meegenomen en je vermoedt dat schoolbelasting meespeelt, kun je thuis vooral proberen de totale belasting wat te verlagen.
Denk bijvoorbeeld aan:
- rustige ochtenden met een voorspelbare routine;
- spullen de avond ervoor klaarleggen;
- voldoende tijd om te ontbijten;
- zorgen dat je kind genoeg drinkt;
- na school niet meteen allerlei afspraken plannen;
- ruimte geven om eerst te ontprikkelen;
- een vast slaapritme;
- samen voorbereiden wat er de volgende dag gebeurt;
- moeilijke schoolmomenten bespreekbaar maken zonder er iedere dag uitgebreid naar te vragen.
Het doel is niet om alle spanning uit het leven van je kind te halen.
Je probeert te ontdekken waar de belasting zit en welke ondersteuning het verschil kan maken.
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Buikpijn en hoofdpijn komen bij kinderen regelmatig voor en hoeven niet direct iets ernstigs te betekenen.
Maar jij kent je kind.
Wanneer klachten ernstig zijn, regelmatig terugkomen, langer aanhouden, je kind beperken in het dagelijks functioneren of wanneer je je om welke reden dan ook zorgen maakt, neem dan contact op met de huisarts.
Doe dat ook wanneer er andere lichamelijke klachten bijkomen of het klachtenpatroon verandert.
En wanneer lichamelijke oorzaken zijn onderzocht maar de klachten duidelijk rond school blijven terugkomen, is het verstandig om ook met school te onderzoeken wat je kind daar ervaart.
Je hoeft daarbij niet te kiezen tussen ‘lichamelijk’ of ‘spanning’.
Een kind is één geheel.
Neem buikpijn en hoofdpijn serieus, zonder meteen conclusies te trekken
Als je kind voor de zoveelste keer zegt dat het buikpijn heeft terwijl jullie eigenlijk de deur uit moeten, kan dat frustrerend zijn.
Maar probeer niet te snel te denken:
Daar gaan we weer.
Zie het als informatie.
Je kind vertelt je dat het iets voelt.
Vervolgens kun je samen onderzoeken wat daarachter zit.
Soms blijkt het iets tijdelijks te zijn.
Soms is er een lichamelijke verklaring.
En soms ontdek je dat school op een bepaald gebied veel meer van je kind vraagt dan je tot dan toe had gezien.
Niet de vraag ‘Hoe krijg ik mijn kind zonder buikpijn naar school?’ hoeft dan centraal te staan.
Maar:
‘Wat probeert het lichaam van mijn kind mij te vertellen en wat heeft mijn kind nodig?’
Alles over een fijne schoolstart
De start van een nieuw schooljaar gaat over veel meer dan alleen de eerste schooldag. Wennen aan het schoolritme, een nieuwe groep, leren, concentreren, prikkels verwerken en je opnieuw veilig voelen op school: ieder kind beleeft deze periode anders.
Op mijn centrale pagina over Schoolstart vind je alle informatie bij elkaar. Je kunt er verder lezen vanuit de vijf thema's van het Kompas van Leren en eenvoudig doorklikken naar de onderwerpen die passen bij jouw kind.
→ Bekijk alles over Schoolstart
Gratis e-book: Een fijne Schoolstart
De eerste weken na de zomervakantie vragen veel van kinderen. Het schoolritme begint weer, de dagen zijn voller en je kind krijgt opnieuw te maken met leren, verwachtingen, sociale contacten en allerlei prikkels.
In mijn gratis e-book Een fijne Schoolstart vind je uitleg, herkenning en praktische tips om je kind tijdens deze overgang te ondersteunen.
→ Download gratis het e-book Een fijne Schoolstart
Blijft je kind vastlopen rondom school?
Misschien merk je al langer dat school veel energie kost. Je ziet spanning, vermoeidheid, buikpijn of hoofdpijn, maar kunt niet goed ontdekken waar het precies vandaan komt.
Tijdens een Kompasgesprek kijken we samen breder naar wat er speelt. Niet alleen naar het zichtbare gedrag of één klacht, maar naar informatieverwerking, executieve functies, prikkelverwerking en energie, emoties en motivatie en de manier waarop je kind denkt en zich ontwikkelt.
Zo zoeken we naar aanknopingspunten die passen bij jouw kind.
