Visuele ondersteuning bij metacognitie

In het kort

Metacognitie betekent letterlijk: nadenken over je eigen denken.

Kinderen met sterke metacognitieve vaardigheden weten beter:

  • wat ze al weten;
  • wat ze nog moeten leren;
  • welke aanpak werkt;
  • wanneer ze hulp nodig hebben.

Visuele ondersteuning helpt om deze denkprocessen zichtbaar en begrijpelijk te maken.


Inleiding

Sommige kinderen maken een toets en zeggen:

"Ik dacht dat ik het kende."

Andere kinderen weten precies welke onderdelen nog lastig zijn.

Dat verschil heeft vaak te maken met metacognitie.

Metacognitie helpt kinderen om bewust te kijken naar hun eigen leren.

Het is een belangrijke vaardigheid voor zelfstandig werken, plannen en leren leren.

Visuele ondersteuning kan helpen om deze vaak onzichtbare processen zichtbaar te maken.


Voorbeeld uit de praktijk

Lisa zit in groep 8.

Voor een toets zegt ze steeds dat ze alles kent.

Na de toets blijkt dat ze belangrijke onderdelen niet beheerst.

Haar leerkracht laat haar werken met een leerkaart waarop ze per onderwerp aangeeft:

  • Dit begrijp ik goed.
  • Hier twijfel ik over.
  • Dit moet ik nog oefenen.

Langzaam leert Lisa realistischer kijken naar haar eigen kennis.

Niet omdat ze slimmer wordt.

Maar omdat ze bewuster leert nadenken over haar leren.


Centrale vraag

Hoe helpt visuele ondersteuning kinderen bij het ontwikkelen van metacognitie?

Hoofdstuk 1 – Wat is metacognitie?

Metacognitie betekent dat kinderen nadenken over:

  • wat zij weten;
  • wat zij nog niet weten;
  • hoe zij leren;
  • welke strategieën werken;
  • hoe zij zichzelf kunnen verbeteren.

Het wordt vaak omschreven als:

"nadenken over je eigen denken."


Hoofdstuk 2 – Waarom is metacognitie belangrijk?

Kinderen met sterke metacognitieve vaardigheden:

  • leren zelfstandiger;
  • plannen beter;
  • herkennen fouten sneller;
  • gebruiken effectievere leerstrategieën;
  • kunnen hun eigen leren bijsturen.

Deze vaardigheid wordt steeds belangrijker naarmate kinderen ouder worden.


Hoofdstuk 3 – Waarom helpt visuele ondersteuning?

Veel denkprocessen zijn onzichtbaar.

Visuele ondersteuning helpt doordat kinderen hun gedachten letterlijk zichtbaar maken.

Daardoor ontstaat meer inzicht.


Hoofdstuk 4 – Vooraf nadenken over leren

Metacognitie begint al vóór een taak.

Kinderen kunnen zichzelf vragen:

  • Wat moet ik leren?
  • Wat weet ik al?
  • Wat verwacht ik moeilijk te vinden?
  • Welke aanpak ga ik gebruiken?

Visuele denkkaarten helpen hierbij.


Hoofdstuk 5 – Tijdens het leren monitoren

Tijdens het werken kunnen kinderen leren nadenken over vragen zoals:

  • Begrijp ik dit?
  • Werkt mijn aanpak?
  • Heb ik hulp nodig?
  • Moet ik iets aanpassen?

Visuele checkkaarten maken dit proces concreet.


Hoofdstuk 6 – Terugkijken op het leerproces

Na afloop kunnen kinderen reflecteren op:

  • Wat ging goed?
  • Wat werkte?
  • Wat werkte niet?
  • Wat doe ik de volgende keer anders?

Hierdoor groeit het inzicht in het eigen leren.


Hoofdstuk 7 – Metacognitie en executieve functies

Metacognitie hangt nauw samen met:

  • plannen;
  • reflecteren;
  • zelfcontrole;
  • probleemoplossend denken;
  • taakinitiatie.

Visuele ondersteuning helpt om deze vaardigheden te verbinden.


Hoofdstuk 8 – Voor welke kinderen helpt dit extra?

Visuele ondersteuning bij metacognitie helpt vaak bij kinderen met:

  • hoogbegaafdheid;
  • ADHD of ADD;
  • autisme;
  • dyslexie;
  • executieve functieproblemen;
  • werkgeheugenproblemen.

Maar eigenlijk hebben alle kinderen baat bij meer inzicht in hun eigen leerproces.


Hoofdstuk 9 – Praktische voorbeelden van visuele ondersteuning

Denk aan:

  • leerstrategieënkaarten;
  • reflectiekaarten;
  • zelfevaluatiekaarten;
  • doelenkaarten;
  • denkkaarten;
  • mindmaps;
  • overzichtskaarten.

Deze hulpmiddelen helpen kinderen om bewustere keuzes te maken tijdens het leren.


Tot slot

Kinderen leren niet alleen door informatie op te nemen.

Ze leren ook door inzicht te krijgen in hoe zij leren.

Metacognitie helpt kinderen om eigenaar te worden van hun eigen leerproces.

Visuele ondersteuning maakt deze onzichtbare denkprocessen zichtbaar.

Daardoor ontstaat meer zelfstandigheid, meer zelfvertrouwen en vaak ook betere leerresultaten.


Meer lezen

  • Visuele ondersteuning bij leren leren
  • Visuele ondersteuning bij reflecteren
  • Visuele ondersteuning bij leerstrategieën
  • Visuele ondersteuning bij plannen
  • Visuele ondersteuning bij executieve functies
  • Visuele ondersteuning en werkgeheugen
  • Visuele ondersteuning in onderwijs en leren