Visuele ondersteuning en werkgeheugen

In het kort

Het werkgeheugen speelt een belangrijke rol bij leren.

Kinderen gebruiken hun werkgeheugen om informatie tijdelijk vast te houden en tegelijkertijd te verwerken.

Wanneer het werkgeheugen snel vol raakt, kunnen kinderen moeite krijgen met instructies, rekenen, lezen, plannen en zelfstandig werken.

Visuele ondersteuning helpt doordat informatie zichtbaar blijft. Daardoor hoeft een kind minder tegelijk te onthouden.


Inleiding

"Dat heb ik net nog gezegd."

Veel ouders en leerkrachten herkennen deze gedachte.

Een kind lijkt te luisteren, maar weet een paar minuten later niet meer wat de bedoeling was.

Dat is niet altijd een kwestie van niet opletten.

Soms raakt het werkgeheugen simpelweg overbelast.

Voor deze kinderen kan leren voelen alsof ze meerdere ballen tegelijk in de lucht moeten houden.

Visuele ondersteuning helpt om een deel van die ballen even neer te leggen.


Voorbeeld uit de praktijk

Sem zit in groep 5.

Zijn leerkracht geeft drie opdrachten achter elkaar.

Terwijl zijn klasgenoten beginnen, kijkt Sem om zich heen.

Hij weet nog één opdracht, maar de rest is verdwenen.

De leerkracht schrijft de stappen voortaan zichtbaar op het bord.

Ineens lukt het veel beter.

Niet omdat Sem slimmer is geworden.

Maar omdat hij minder hoeft te onthouden.


Centrale vraag

Hoe helpt visuele ondersteuning kinderen met een kwetsbaar werkgeheugen?


Hoofdstuk 1 – Wat is werkgeheugen?

Het werkgeheugen is het systeem waarmee we informatie tijdelijk vasthouden en verwerken.

Kinderen gebruiken hun werkgeheugen bijvoorbeeld bij:

  • instructies opvolgen;
  • rekenen;
  • lezen;
  • schrijven;
  • plannen;
  • gesprekken voeren.

Een goed werkgeheugen helpt kinderen om informatie actief te gebruiken.


Hoofdstuk 2 – Hoe herken je problemen met het werkgeheugen?

Kinderen kunnen:

  • instructies vergeten;
  • stappen overslaan;
  • spullen kwijtraken;
  • de draad van een verhaal verliezen;
  • moeite hebben met hoofdrekenen;
  • opdrachten niet afmaken;
  • snel overweldigd raken.

Vaak weten zij de stof wel, maar lukt het niet om alle informatie tegelijk vast te houden.


Hoofdstuk 3 – Waarom helpt visuele ondersteuning?

Mondelinge informatie verdwijnt zodra deze is uitgesproken.

Visuele informatie blijft zichtbaar.

Kinderen kunnen:

  • terugkijken;
  • controleren;
  • informatie opnieuw verwerken;
  • overzicht houden.

Daardoor wordt het werkgeheugen minder belast.


Hoofdstuk 4 – Instructies zichtbaar maken

Veel kinderen profiteren van:

  • stappenplannen;
  • checklists;
  • taakkaarten;
  • voorbeeldkaarten.

Hierdoor hoeven zij minder informatie te onthouden tijdens het uitvoeren van een taak.


Hoofdstuk 5 – Werkgeheugen en rekenen

Rekenen vraagt veel van het werkgeheugen.

Kinderen moeten:

  • tussenstappen onthouden;
  • strategieën toepassen;
  • antwoorden controleren.

Visuele ondersteuning helpt door getallen, stappen en strategieën zichtbaar te maken.


Hoofdstuk 6 – Werkgeheugen en lezen

Tijdens het lezen moeten kinderen eerdere informatie onthouden terwijl zij verder lezen.

Dat geldt voor:

  • technisch lezen;
  • begrijpend lezen;
  • woordenschat.

Visuele ondersteuning helpt om informatie te ordenen en vast te houden.


Hoofdstuk 7 – Werkgeheugen en executieve functies

Werkgeheugen werkt nauw samen met:

  • plannen;
  • organiseren;
  • taakinitiatie;
  • aandacht;
  • zelfcontrole.

Wanneer het werkgeheugen overbelast raakt, worden ook deze vaardigheden moeilijker.


Hoofdstuk 8 – Voor welke kinderen helpt dit extra?

Visuele ondersteuning bij werkgeheugen helpt vaak bij kinderen met:

  • ADHD of ADD;
  • autisme;
  • dyslexie;
  • dyscalculie;
  • TOS;
  • NT2;
  • executieve functieproblemen;
  • beelddenken.

Maar ook veel andere kinderen profiteren van een visuele aanpak.


Hoofdstuk 9 – Praktische voorbeelden van visuele ondersteuning

Denk aan:

  • checklists;
  • stappenplannen;
  • dagplanningen;
  • overzichtskaarten;
  • schema's;
  • mindmaps;
  • visuele leermiddelen.

Deze hulpmiddelen helpen kinderen om informatie buiten het hoofd te bewaren.


Tot slot

Een kwetsbaar werkgeheugen betekent niet dat een kind niet kan leren.

Veel kinderen hebben vooral behoefte aan meer overzicht en minder mentale belasting.

Visuele ondersteuning helpt doordat informatie zichtbaar blijft.

Daardoor ontstaat meer rust, meer succeservaringen en meer ruimte om te leren.


Meer lezen

  • Visuele ondersteuning bij executieve functies
  • Visuele ondersteuning bij instructieverwerking
  • Visuele ondersteuning bij zelfstandig werken
  • Visuele ondersteuning bij ADHD
  • Visuele ondersteuning bij dyslexie
  • Visuele ondersteuning bij dyscalculie
  • Visuele ondersteuning in onderwijs en leren