Visuele ondersteuning bij zelfregulerend leren

In het kort

Zelfregulerend leren betekent dat kinderen steeds meer verantwoordelijkheid nemen voor hun eigen leerproces.

Ze leren doelen stellen, plannen maken, hun voortgang volgen en hun aanpak aanpassen wanneer dat nodig is.

Voor veel kinderen is dat niet vanzelfsprekend.

Visuele ondersteuning helpt om deze onzichtbare processen zichtbaar en overzichtelijk te maken.


Inleiding

Veel kinderen wachten op instructies.

Ze kijken naar de leerkracht voor de volgende stap.

Of vragen steeds opnieuw wat ze moeten doen.

Dat is logisch.

Zelfregulerend leren ontwikkelt zich geleidelijk.

Kinderen moeten leren nadenken over hun eigen leren, keuzes maken en verantwoordelijkheid nemen voor hun aanpak.

Visuele ondersteuning kan helpen om deze vaardigheden stap voor stap op te bouwen.


Voorbeeld uit de praktijk

Julia zit in groep 8.

Wanneer ze een opdracht krijgt, begint ze vaak zonder plan.

Halverwege loopt ze vast.

Haar leerkracht introduceert een leerkaart met vier vragen:

  • Wat is mijn doel?
  • Wat is mijn plan?
  • Hoe gaat het?
  • Wat heb ik geleerd?

Langzaam leert Julia haar eigen leerproces beter sturen.

Niet omdat de opdrachten veranderen.

Maar omdat zij bewuster leert werken.


Centrale vraag

Hoe helpt visuele ondersteuning kinderen bij zelfregulerend leren?


Hoofdstuk 1 – Wat is zelfregulerend leren?

Zelfregulerend leren betekent dat kinderen:

  • doelen stellen;
  • plannen maken;
  • hun voortgang volgen;
  • hun aanpak evalueren;
  • hun strategie aanpassen.

Hierdoor worden zij steeds zelfstandiger.


Hoofdstuk 2 – Waarom vinden veel kinderen dit lastig?

Zelfregulerend leren vraagt veel vaardigheden tegelijk.

Kinderen moeten:

  • vooruitdenken;
  • keuzes maken;
  • zichzelf monitoren;
  • reflecteren;
  • verantwoordelijkheid nemen.

Dat vraagt tijd en oefening.


Hoofdstuk 3 – Waarom helpt visuele ondersteuning?

Veel leerprocessen spelen zich af in het hoofd.

Visuele ondersteuning maakt zichtbaar:

  • wat het doel is;
  • welke stappen nodig zijn;
  • hoe de voortgang verloopt;
  • wat nog aandacht vraagt.

Daardoor ontstaat meer overzicht.


Hoofdstuk 4 – Doelen zichtbaar maken

Kinderen leren beter wanneer zij weten waar zij naartoe werken.

Visuele ondersteuning helpt door:

  • doelenkaarten;
  • leerdoelenposters;
  • voortgangskaarten;
  • succeskaarten.

Hierdoor blijft het doel zichtbaar.


Hoofdstuk 5 – Het leerproces monitoren

Zelfregulerend leren betekent ook dat kinderen leren kijken naar hun eigen voortgang.

Vragen kunnen zijn:

  • Begrijp ik dit?
  • Ben ik op de goede weg?
  • Heb ik hulp nodig?
  • Wat werkt goed?

Visuele checkkaarten ondersteunen dit proces.


Hoofdstuk 6 – Zelfregulerend leren en executieve functies

Deze vaardigheid hangt sterk samen met:

  • plannen;
  • taakinitiatie;
  • zelfcontrole;
  • reflecteren;
  • organiseren.

Visuele ondersteuning helpt om deze vaardigheden samen te brengen.


Hoofdstuk 7 – Zelfregulerend leren en metacognitie

Metacognitie vormt de basis van zelfregulerend leren.

Kinderen leren nadenken over:

  • hoe zij leren;
  • welke strategieën werken;
  • hoe zij kunnen verbeteren.

Visuele hulpmiddelen maken deze denkprocessen zichtbaar.


Hoofdstuk 8 – Voor welke kinderen helpt dit extra?

Visuele ondersteuning bij zelfregulerend leren helpt vaak bij kinderen met:

  • ADHD of ADD;
  • autisme;
  • hoogbegaafdheid;
  • dyslexie;
  • executieve functieproblemen;
  • werkgeheugenproblemen.

Maar uiteindelijk profiteren alle kinderen van deze vaardigheden.


Hoofdstuk 9 – Praktische voorbeelden van visuele ondersteuning

Denk aan:

  • doelenkaarten;
  • leerstrategieënkaarten;
  • reflectiekaarten;
  • voortgangskaarten;
  • planners;
  • checklists;
  • overzichtskaarten.

Deze hulpmiddelen helpen kinderen om steeds meer eigenaar te worden van hun eigen leren.


Tot slot

Zelfregulerend leren is een belangrijke vaardigheid voor school én voor later.

Kinderen leren niet alleen wat ze moeten leren, maar ook hoe ze hun eigen leerproces kunnen sturen.

Visuele ondersteuning helpt om deze complexe processen zichtbaar en begrijpelijk te maken.

Daardoor ontstaat meer zelfstandigheid, meer zelfvertrouwen en meer eigenaarschap.


Meer lezen

  • Visuele ondersteuning bij metacognitie
  • Visuele ondersteuning bij leren leren
  • Visuele ondersteuning bij leerstrategieën
  • Visuele ondersteuning bij reflecteren
  • Visuele ondersteuning bij plannen
  • Visuele ondersteuning bij executieve functies
  • Visuele ondersteuning in onderwijs en leren