Visuele ondersteuning bij reflecteren

In het kort

Reflecteren betekent dat kinderen nadenken over hun eigen gedrag, keuzes, leerproces en resultaten.

Voor veel kinderen is dit lastig.

Ze kijken vooral naar het eindresultaat en minder naar het proces dat eraan voorafging.

Visuele ondersteuning helpt doordat vragen, stappen en inzichten zichtbaar worden gemaakt.


Inleiding

Veel kinderen kunnen prima vertellen wat er gebeurd is.

Maar wanneer je vraagt:

"Waarom denk je dat dit lukte?"

of

"Wat zou je volgende keer anders doen?"

wordt het vaak stil.

Reflecteren is namelijk een vaardigheid die zich ontwikkelt.

Kinderen moeten leren terugkijken, verbanden leggen en inzichten gebruiken voor een volgende situatie.

Visuele ondersteuning kan helpen om dat proces concreet te maken.


Voorbeeld uit de praktijk

Noah krijgt een onvoldoende voor een toets.

Wanneer zijn ouders vragen wat er misging, zegt hij:

"Geen idee."

Samen bekijken ze een eenvoudige reflectiekaart.

Daarop staan vragen zoals:

  • Wat ging goed?
  • Wat vond ik moeilijk?
  • Hoe heb ik geleerd?
  • Wat ga ik volgende keer anders doen?

Langzaam leert Noah verbanden zien tussen zijn aanpak en zijn resultaat.

Niet omdat hij slimmer wordt.

Maar omdat hij bewuster leert kijken naar zijn eigen leren.


Centrale vraag

Hoe helpt visuele ondersteuning kinderen bij reflecteren?


Hoofdstuk 1 – Wat is reflecteren?

Reflecteren betekent dat kinderen nadenken over:

  • wat zij gedaan hebben;
  • wat goed ging;
  • wat moeilijk was;
  • wat zij geleerd hebben;
  • wat zij de volgende keer anders kunnen doen.

Reflecteren is een belangrijke executieve functie en een onderdeel van leren leren.


Hoofdstuk 2 – Waarom vinden veel kinderen reflecteren lastig?

Kinderen leven vaak in het hier en nu.

Terugkijken vraagt dat zij:

  • gebeurtenissen analyseren;
  • verbanden leggen;
  • gevoelens herkennen;
  • conclusies trekken.

Dat is best ingewikkeld.


Hoofdstuk 3 – Waarom helpt visuele ondersteuning?

Visuele ondersteuning helpt doordat vragen zichtbaar blijven.

Kinderen hoeven niet alles tegelijk te bedenken.

Daardoor ontstaat meer rust en overzicht.


Hoofdstuk 4 – Reflecteren op schoolwerk

Kinderen kunnen leren nadenken over vragen zoals:

  • Wat ging goed?
  • Wat vond ik lastig?
  • Welke strategie gebruikte ik?
  • Wat werkte wel?
  • Wat werkte niet?

Hierdoor groeit inzicht in het eigen leerproces.


Hoofdstuk 5 – Reflecteren en executieve functies

Reflecteren hangt samen met:

  • plannen;
  • evalueren;
  • zelfcontrole;
  • probleemoplossend denken;
  • metacognitie.

Visuele ondersteuning helpt deze vaardigheden zichtbaar te maken.


Hoofdstuk 6 – Reflecteren en zelfvertrouwen

Reflecteren gaat niet alleen over fouten.

Juist het herkennen van successen helpt kinderen om vertrouwen op te bouwen.

Visuele ondersteuning helpt om positieve ervaringen zichtbaar te maken.


Hoofdstuk 7 – Reflecteren en leren leren

Kinderen die leren reflecteren, ontwikkelen meer inzicht in:

  • hoe zij leren;
  • wat voor hen werkt;
  • welke strategieën effectief zijn.

Dat maakt hen steeds zelfstandiger.


Hoofdstuk 8 – Voor welke kinderen helpt dit extra?

Visuele ondersteuning bij reflecteren helpt vaak bij kinderen met:

  • ADHD of ADD;
  • autisme;
  • hoogbegaafdheid;
  • executieve functieproblemen;
  • werkgeheugenproblemen;
  • faalangst.

Maar ook veel andere kinderen hebben baat bij meer zelfinzicht.


Hoofdstuk 9 – Praktische voorbeelden van visuele ondersteuning

Denk aan:

  • reflectiekaarten;
  • evaluatiekaarten;
  • succeskaarten;
  • leerdagboeken;
  • zelfreflectieposters;
  • stappenplannen;
  • overzichtskaarten.

Deze hulpmiddelen helpen kinderen om bewuster naar hun eigen leren te kijken.


Tot slot

Reflecteren is een vaardigheid die kinderen helpt om te groeien.

Niet door perfect te worden, maar door steeds beter te begrijpen wat werkt.

Visuele ondersteuning helpt om dit proces zichtbaar en begrijpelijk te maken.

Daardoor ontstaat meer zelfinzicht, meer zelfstandigheid en meer vertrouwen in het eigen leren.


Meer lezen

  • Visuele ondersteuning bij probleemoplossend denken
  • Visuele ondersteuning bij zelfcontrole
  • Visuele ondersteuning bij plannen
  • Visuele ondersteuning bij executieve functies
  • Visuele ondersteuning bij leren leren
  • Visuele ondersteuning en werkgeheugen
  • Visuele ondersteuning in onderwijs en leren