De Gouden Weken zijn de eerste weken van het nieuwe schooljaar waarin een klas zich opnieuw vormt. Kinderen leren hun leerkracht kennen, ontdekken de regels en routines en zoeken hun plek binnen de groep. Scholen besteden in deze periode extra aandacht aan kennismaken, veiligheid, vertrouwen en een positieve sfeer in de klas.

Meestal worden met de Gouden Weken ongeveer de eerste vier tot zes weken na de zomervakantie bedoeld.

Voor kinderen kunnen deze weken heel leuk zijn. Eindelijk de vriendjes weer zien, nieuwe spullen, een nieuwe juf of meester en ontdekken wat ze dit jaar allemaal gaan leren.

Maar ze kunnen ook behoorlijk intensief zijn.

En dat merk je als ouder soms juist thuis.

In dit artikel lees je wat de Gouden Weken zijn, waarom ze belangrijk zijn, wat er tijdens deze weken in een groep gebeurt, wat je thuis aan je kind kunt merken en hoe je je kind kunt ondersteunen.

Wat zijn de Gouden Weken?

Na de zomervakantie begint niet alleen een nieuw schooljaar. Er ontstaat in zekere zin ook opnieuw een groep.

Zelfs wanneer je kind met grotendeels dezelfde kinderen in de klas zit als vorig jaar.

Kinderen zijn ouder geworden. Vriendschappen kunnen tijdens de vakantie veranderd zijn. Er kan een nieuwe leerkracht zijn. Misschien zijn er kinderen bijgekomen of weggegaan. De kinderen krijgen andere schooltaken en verantwoordelijkheden en in iedere klas gelden weer net andere afspraken en routines.

Iedereen moet zijn plek opnieuw vinden.

De eerste weken waarin dat gebeurt, worden vaak de Gouden Weken genoemd.

Scholen gebruiken deze periode bewust om te investeren in een veilige en positieve groep.

Want een kind dat zich veilig voelt, weet waar het aan toe is en het gevoel heeft erbij te horen, heeft meer ruimte om te leren.

Waarom zijn de Gouden Weken zo belangrijk?

Stel je voor dat je kind 's morgens de klas binnenkomt en ondertussen bezig is met allerlei vragen:

Waar moet ik gaan zitten?

Met wie ga ik straks spelen?

Vindt mijn nieuwe juf mij aardig?

Wat moet ik doen als ik klaar ben?

Mag dit hier eigenlijk wel?

Wat als ik een fout antwoord geef?

Bij wie hoor ik?

Wat vinden de andere kinderen van mij?

Voor volwassenen lijken sommige van deze vragen misschien klein.

Voor een kind kunnen ze een belangrijk deel van de aandacht opeisen.

Wanneer je voortdurend je omgeving probeert te begrijpen, sociale situaties inschat en probeert te onthouden wat er allemaal van je verwacht wordt, kost dat energie.

Aandacht en energie die op dat moment niet volledig beschikbaar zijn voor rekenen, lezen, spelling of andere schooltaken.

Daarom gaan de Gouden Weken over veel meer dan kennismakingsspelletjes en gezelligheid.

Ze leggen een basis voor veiligheid, vertrouwen, welbevinden, samenwerken én leren.

Hoe lang duren de Gouden Weken?

Er bestaat geen officiële dag waarop de Gouden Weken voorbij zijn.

Meestal wordt gesproken over ongeveer vier tot zes weken na de zomervakantie.

Maar groepsvorming laat zich natuurlijk niet precies in een kalender vangen.

De ene klas vindt snel een prettig ritme. In een andere groep blijft het langer onrustig.

Dat geldt ook voor individuele kinderen.

Het ene kind voelt zich na een paar dagen alweer volledig thuis. Een ander kind heeft weken nodig voordat alle nieuwe gezichten, regels, verwachtingen en routines vertrouwd voelen.

Dat verschil hoeft helemaal niet problematisch te zijn.

Hoe vormt een klas zich?

Bij groepsvorming worden vaak verschillende fasen beschreven. In werkelijkheid lopen deze fasen niet altijd keurig achter elkaar. Soms gaat een groep ook weer even terug naar een eerdere fase.

Toch helpen ze om te begrijpen wat je tijdens de eerste schoolweken kunt zien.

Forming – kennismaken en aftasten

In het begin kijken kinderen veel naar elkaar en naar de leerkracht.

• Wie is wie?
• Hoe reageert de leerkracht?
• Welke regels gelden hier?
• Wie neemt initiatief?
• Wie kent elkaar al goed?
• Bij wie voel ik me prettig?

Sommige kinderen stappen gemakkelijk op anderen af. Andere kinderen observeren liever eerst.

Storming – iedereen zoekt zijn plek

Wanneer kinderen wat meer gewend zijn, worden de onderlinge verhoudingen duidelijker.

• Wie neemt vaak de leiding?
• Wie trekt met wie op?
• Wie bepaalt welk spel er gespeeld wordt?
• Wie durft tegen een ander in te gaan?

In deze periode kunnen er meer irritaties, botsingen, ruzietjes of wisselende vriendschappen ontstaan.

Dat betekent niet automatisch dat er iets misgaat.

Kinderen zijn bezig hun positie binnen de groep te ontdekken.

Norming – zo doen wij dat hier

Langzaam ontstaan gezamenlijke gewoontes en normen.

Kinderen weten steeds beter wat de leerkracht verwacht en hoe kinderen binnen deze groep met elkaar omgaan.

Er ontstaat duidelijkheid:

Zo doen wij dat in onze klas.

Performing – er ontstaat ruimte om samen te leren

Wanneer de groep voldoende veiligheid en duidelijkheid heeft opgebouwd, ontstaat er meer rust.

Kinderen hoeven minder energie te steken in het voortdurend bepalen van hun positie en kunnen zich gemakkelijker richten op spelen, samenwerken en leren.

Wat doet de leerkracht tijdens de Gouden Weken?

Daarom zie je aan het begin van het schooljaar vaak relatief veel activiteiten die op het eerste gezicht weinig met rekenen, spelling of lezen te maken hebben.

Denk bijvoorbeeld aan:

• kennismakingsspelletjes;
• samenwerkingsopdrachten;
• gesprekken over hoe je met elkaar omgaat;
• samen klassenafspraken maken;
• activiteiten waarbij kinderen elkaar beter leren kennen;
• spelletjes waarbij kinderen moeten samenwerken;
• gesprekken over verschillen tussen kinderen;
• oefeningen rond vertrouwen en sociale veiligheid.

Ondertussen kijkt de leerkracht goed naar wat er in de groep gebeurt.

• Wie neemt gemakkelijk initiatief?
• Wie blijft op de achtergrond?
• Welke kinderen zoeken elkaar steeds op?
• Wie lijkt moeilijk aansluiting te vinden?
• Waar ontstaan spanningen?
• Wie past zich voortdurend aan anderen aan?
• Welke kinderen hebben veel invloed binnen de groep?

Dat geeft de leerkracht waardevolle informatie om de klas gedurende het schooljaar verder te begeleiden.

Wat kun je thuis merken tijdens de Gouden Weken?

Dit is misschien wel het belangrijkste om als ouder te weten:

Een kind kan het op school prima naar zijn zin hebben en thuis toch behoorlijk uit balans zijn.

Een nieuwe schoolstart vraagt namelijk ontzettend veel.

Je kind moet na de vakantie weer vroeg opstaan, op tijd klaarstaan, luisteren naar instructies, spullen onthouden, taken uitvoeren, schakelen tussen activiteiten, rekening houden met andere kinderen en omgaan met geluid, beweging en sociale situaties.

En ondertussen probeert je kind ook nog zijn of haar plek binnen de groep te vinden.

Je kunt thuis bijvoorbeeld merken dat je kind:

• erg moe uit school komt;
• sneller boos wordt;
• om kleine dingen moet huilen;
• meer ruzie maakt;
• juist ontzettend druk wordt;
• weinig wil vertellen;
• zich terugtrekt;
• veel honger heeft;
• behoefte heeft aan nietsdoen;
• moeilijker in slaap valt;
• buikpijn of hoofdpijn noemt;
• 's ochtends meer treuzelt;
• minder zin heeft om naar school te gaan;
• veel praat over vriendjes en vriendinnetjes;
• opeens onzeker lijkt.

Dat betekent niet automatisch dat het niet goed gaat op school.

Soms zie je thuis simpelweg de ontlading na een dag waarop je kind heel hard heeft gewerkt om alle indrukken te verwerken.

Waarom heeft het ene kind meer moeite met de Gouden Weken dan het andere?

Omdat kinderen verschillen.

Niet ieder kind heeft dezelfde hoeveelheid energie nodig om een schooldag te verwerken.

Het ene kind maakt gemakkelijk contact, houdt van veranderingen en heeft weinig last van een drukke omgeving.

Een ander kind moet veel harder werken om dezelfde dag door te komen.

Dat kan bijvoorbeeld spelen wanneer je kind:

• gevoelig is voor prikkels;
• moeite heeft met veranderingen;
• sociale situaties ingewikkeld vindt;
• veel nadenkt;
• onzeker is;
• moeite heeft met plannen en organiseren;
• nieuwe routines moeilijk automatiseert;
• veel behoefte heeft aan voorspelbaarheid;
• moeite heeft met het verwerken van mondelinge informatie;
• vorig schooljaar vervelende ervaringen heeft gehad.

Daarom helpt het om niet alleen te denken:

"Mijn kind moet nog even wennen."

Je kunt ook nieuwsgierig worden naar:

Waar moet mijn kind precies aan wennen?

Dat geeft vaak veel meer informatie.

Wat kun je als ouder doen tijdens de Gouden Weken?

Je hoeft thuis geen tweede school te creëren.

Voor veel kinderen is het juist prettig wanneer thuis de plek is waar de druk even wegvalt.

Zorg voor voldoende rust na school

Probeer de eerste schoolweken niet meteen helemaal vol te plannen.

Het ene kind wil na school graag met vriendjes spelen.

Een ander kind wil op de bank liggen, buitenspelen, tekenen, gamen, lezen of gewoon even helemaal niets.

Kijk vooral naar wat jouw kind nodig heeft.

Maak het dagelijks leven voorspelbaar

Vaste momenten voor eten, slapen, opstaan en vertrekken geven houvast.

Juist wanneer er op school veel nieuw is, kan voorspelbaarheid thuis helpen.

Niet omdat ieder gezin volgens een strak schema moet leven, maar omdat een kind dan minder hoeft na te denken over wat er straks gaat gebeuren.

Geef ruimte voor ontlading

Een kind dat thuis boos wordt, heeft niet automatisch een slechte dag gehad.

Misschien heeft je kind zichzelf de hele dag bij elkaar gehouden.

Natuurlijk blijven grenzen belangrijk. Maar probeer naast het gedrag ook te kijken naar wat eraan voorafging.

Is je kind brutaal?

Of is je kind vooral uitgeput?

Is je kind ongemotiveerd?

Of is de hoeveelheid informatie even te veel?

Gedrag vertelt vaak iets.

Stel eens andere vragen dan: hoe was het op school?

Op de vraag:

"Hoe was het op school?"

krijg je waarschijnlijk regelmatig het antwoord:

"Goed."

Probeer eens andere vragen.

• Met wie heb je vandaag gespeeld?
• Wat was vandaag het leukste moment?
• Wanneer moest je lachen?
• Was er iets wat je moeilijk vond?
• Wie zat er vandaag naast je?
• Wat vond je juf of meester vandaag belangrijk?
• Wanneer voelde je je vandaag fijn?
• Wat kostte vandaag de meeste energie?

Je hoeft deze vragen natuurlijk niet allemaal achter elkaar te stellen.

Een ontspannen gesprek tijdens het eten, in de auto of voor het slapengaan levert vaak veel meer informatie op dan een vragenvuur direct bij de schooldeur.

Wat als je kind geen aansluiting vindt?

Vriendschappen kunnen tijdens de Gouden Weken behoorlijk in beweging zijn.

Een vriendje van vorig jaar trekt ineens veel met iemand anders op. Er ontstaan nieuwe groepjes. Kinderen proberen uit bij wie ze willen horen.

Dat kan pijnlijk zijn.

Probeer niet onmiddellijk conclusies te trekken wanneer je kind na een paar dagen vertelt:

"Niemand wil met mij spelen."

Vraag rustig door.

Ging het om één pauze?

Met wie wilde je kind graag spelen?

Heeft je kind gevraagd of het mee mocht doen?

Speelt je kind op andere momenten wel met kinderen?

Gebeurde er iets?

Is dit één keer gebeurd of iedere dag?

Wanneer je merkt dat je kind structureel alleen staat, regelmatig verdrietig thuiskomt of steeds meer opziet tegen school, is het verstandig om contact op te nemen met de leerkracht.

De leerkracht ziet je kind in een omgeving die jij als ouder niet ziet.

Jij ziet vervolgens wat er thuis gebeurt.

Door die twee beelden naast elkaar te leggen, ontstaat vaak veel meer duidelijkheid.

Wanneer is wennen niet meer gewoon wennen?

Vermoeidheid, spanning of wat meer ontlading tijdens de eerste schoolweken hoeft niet vreemd te zijn.

Belangrijker is hoe het zich ontwikkelt.

Zie je na een paar weken steeds iets meer ontspanning?

Worden de routines gemakkelijker?

Praat je kind steeds vertrouwder over de klas?

Heeft je kind zijn plek gevonden?

Dan zie je waarschijnlijk gewoon het normale proces van wennen.

Maar wanneer klachten juist steeds sterker worden, is het verstandig verder te kijken.

Bijvoorbeeld wanneer je kind langere tijd:

• erg slecht slaapt;
• veel buikpijn of hoofdpijn heeft;
• iedere dag uitgeput thuiskomt;
• voortdurend boos of verdrietig is;
• niet meer naar school wil;
• heel angstig wordt;
• geen aansluiting lijkt te vinden;
• duidelijk verandert in gedrag.

Dan kun je samen met school onderzoeken wat er speelt.

Niet alleen vanuit de vraag:

Hoe krijgen we dit gedrag weg?

Maar vooral:

Wat vraagt op dit moment zoveel van mijn kind?

Kijk verder dan alleen het gedrag

Een kind dat na school ontploft, hoeft geen gedragsprobleem te hebben.

Misschien heeft het de hele dag geprobeerd alle instructies te onthouden.

Een kind dat 's ochtends treuzelt, hoeft niet ongemotiveerd te zijn.

Misschien ziet het op tegen de drukte in de klas.

Een kind dat niet meer wil afspreken, hoeft geen hekel te hebben aan vriendjes.

Misschien is de sociale batterij na een schooldag gewoon leeg.

En een kind dat tijdens de eerste weken minder goed presteert, is niet ineens vergeten hoe het moet leren.

Er gebeurt aan het begin van een schooljaar ontzettend veel tegelijk.

De Gouden Weken bekijken door het Kompas van Leren

Wanneer je wilt begrijpen waarom de schoolstart voor jouw kind gemakkelijk of juist moeilijk verloopt, helpt het om vanuit verschillende kanten te kijken.

Binnen het Kompas van Leren kijk ik naar vijf gebieden.

1. Informatieverwerking

Kan je kind alle nieuwe uitleg, afspraken en routines goed volgen?

Een nieuwe leerkracht kan bijvoorbeeld op een andere manier uitleg geven dan je kind gewend was.

Wat voor het ene kind direct duidelijk is, kan voor een ander kind veel verwerking vragen.

2. Automatiseren en executieve functies

Denk aan beginnen aan een taak, spullen onthouden, schakelen tussen activiteiten, plannen en overzicht houden.

Aan het begin van een nieuw schooljaar zijn veel routines nog niet automatisch.

Dat betekent dat je kind er bewust over moet nadenken.

3. Energie en prikkelverwerking

Een klas kan druk zijn.

Stoelen schuiven, kinderen praten, de bel gaat, er wordt door de gangen gelopen, buiten is het druk en ondertussen moet je kind blijven luisteren en opletten.

Voor kinderen die veel prikkels verwerken kan dat behoorlijk wat energie kosten.

4. Emoties en motivatie

Voelt je kind zich veilig?

Durft het fouten te maken?

Heeft het vertrouwen in de leerkracht?

Voelt het zich geaccepteerd door andere kinderen?

En gelooft je kind dat het kan voldoen aan wat er dit schooljaar gevraagd wordt?

5. Manier van denken en ontwikkeling

Kinderen denken en leren niet allemaal op dezelfde manier.

Sommige kinderen willen eerst het geheel begrijpen. Andere kinderen hebben juist behoefte aan kleine stappen.

Sommige kinderen ontwikkelen zich gelijkmatig. Bij andere kinderen lopen verschillende ontwikkelingsgebieden niet gelijk op.

Door vanuit meerdere kanten te kijken, hoef je niet meteen één verklaring voor gedrag te vinden.

Je probeert eerst te begrijpen wat jouw kind nodig heeft om te kunnen leren.

En wat zijn de Zilveren Weken?

Na de kerstvakantie hoor je soms over de Zilveren Weken.

Eigenlijk kun je die zien als een soort vervolg op de Gouden Weken.

Na een langere vakantie komt een klas opnieuw bij elkaar. In de tussentijd kunnen vriendschappen en onderlinge verhoudingen veranderd zijn.

Daarom besteden scholen in januari vaak opnieuw aandacht aan groepsvorming, samenwerken, afspraken en sociale veiligheid.

De basis uit de Gouden Weken wordt als het ware opgefrist.

Voor sommige kinderen is dat nauwelijks merkbaar.

Andere kinderen moeten na de kerstvakantie echt opnieuw hun ritme en plek vinden.

Waarom kunnen de Zilveren Weken belangrijk zijn?

Groepsvorming is nooit helemaal klaar.

Er kan gedurende het schooljaar van alles gebeuren.

Een nieuw kind komt in de klas. Een kind verhuist. Twee goede vrienden krijgen ruzie. Groepjes veranderen. Er ontstaat onrust. Kinderen ontwikkelen zich.

Na de kerstvakantie kan daarom opnieuw beweging ontstaan.

Dat maakt januari een mooi moment om als ouder ook even te kijken:

• Hoe gaat mijn kind inmiddels naar school?
• Voelt mijn kind zich veilig?
• Heeft mijn kind aansluiting?
• Hoeveel energie kost school?
• Zijn de routines inmiddels vertrouwd?

En zijn problemen die in september nog logisch leken omdat alles nieuw was inmiddels verdwenen?

Juist dat laatste kan interessante informatie geven.

De Gouden én Zilveren Weken zijn waardevolle observatiemomenten

Je hoeft als ouder niet voortdurend te analyseren wat je kind doet.

Maar deze periodes geven je wel een mooie gelegenheid om eens bewust te kijken.

• Waar komt je kind enthousiast over thuis?Wat kost energie?
• Welke routines gaan gemakkelijk?
• Waar loopt je kind steeds opnieuw tegenaan?
• Hoe gaat het contact met andere kinderen?
• Hoe praat je kind over de leerkracht?
• Durft je kind hulp te vragen?

En misschien wel de belangrijkste:

Zie je na verloop van tijd steeds meer ontspanning ontstaan?

Je hoeft niet ieder probleem onmiddellijk op te lossen.

Soms is kijken, luisteren en begrijpen de beste eerste stap.

Want een goede schoolstart gaat uiteindelijk niet over een kind dat binnen twee weken perfect in het nieuwe ritme past.

Het gaat over een kind dat langzaam mag ervaren:

Hier hoor ik bij.

Hier weet ik wat er van mij verwacht wordt.

Hier voel ik me veilig.

Hier mag ik mezelf zijn.

En vanuit die basis kan ik leren.

Veelgestelde vragen over de Gouden Weken

Wat zijn de Gouden Weken op de basisschool?

De Gouden Weken zijn de eerste weken na de zomervakantie waarin extra aandacht wordt besteed aan groepsvorming, kennismaken, afspraken, vertrouwen en sociale veiligheid. De basis die in deze periode ontstaat, kan invloed hebben op hoe de klas de rest van het schooljaar functioneert.

Hoe lang duren de Gouden Weken?

Meestal wordt uitgegaan van ongeveer vier tot zes weken na de zomervakantie. Er is geen officiële einddatum. Iedere klas en ieder kind doorloopt het proces van wennen en groepsvorming in een eigen tempo.

Waarom is mijn kind zo moe tijdens de eerste schoolweken?

Na de zomervakantie moet je kind opnieuw wennen aan het schoolritme. Daarnaast zijn er nieuwe regels, routines, verwachtingen en sociale situaties. Het verwerken van al die informatie en prikkels kan veel energie kosten. Daardoor kan een kind thuis vermoeider, emotioneler of juist drukker zijn dan normaal.

Lees verder: Mijn kind is na school heel moe.

Is het normaal dat mijn kind na school boos is?

Dat kan tijdens de eerste schoolweken voorkomen. Sommige kinderen houden zich op school lange tijd staande en ontladen thuis wanneer ze zich weer veilig voelen. Kijk vooral naar het verloop. Wanneer de boosheid langdurig aanhoudt, steeds erger wordt of samengaat met andere zorgen, is het verstandig om samen met school verder te kijken.

Lees verder: Mijn kind is na school zo boos en overprikkeld.

Wat kan ik als ouder doen tijdens de Gouden Weken?

Zorg vooral voor rust, voorspelbaarheid en ruimte om te wennen. Luister naar wat je kind vertelt zonder ieder probleem onmiddellijk te willen oplossen. Kijk ook naar veranderingen in energie, gedrag, slapen, sociale contacten en plezier in school.

Lees verder: Checklist: zo bereid je jouw kind voor op de eerste schooldag

Wat zijn de Zilveren Weken?

De Zilveren Weken zijn de periode na de kerstvakantie waarin opnieuw aandacht wordt besteed aan groepsvorming en sociale veiligheid. De afspraken en verbinding die tijdens de Gouden Weken zijn opgebouwd, worden opnieuw versterkt.

Wat als mijn kind na zes weken nog steeds niet gewend is?

Zes weken is geen harde grens. Sommige kinderen hebben langer nodig. Maar wanneer je kind nog steeds veel spanning ervaart, structureel uitgeput raakt, geen aansluiting vindt of steeds minder graag naar school gaat, is het verstandig om met de leerkracht te bespreken wat jullie allebei zien.

Alles over een fijne schoolstart

De start van een nieuw schooljaar gaat over veel meer dan alleen de eerste schooldag. Wennen aan het schoolritme, een nieuwe groep, leren, concentreren, prikkels verwerken en je opnieuw veilig voelen op school: ieder kind beleeft deze periode anders.

Op mijn centrale pagina over Schoolstart vind je alle informatie bij elkaar. Je kunt er verder lezen vanuit de vijf thema's van het Kompas van Leren en eenvoudig doorklikken naar de onderwerpen die passen bij jouw kind.

→ Bekijk alles over Schoolstart

Een fijne schoolstart begint met begrijpen wat je kind nodig heeft

De eerste weken van een nieuw schooljaar kunnen veel vragen van een kind.

Misschien merk je dat je kind moe thuiskomt, sneller boos wordt, moeite heeft om weer in het ritme te komen of spanning ervaart rondom school.

In mijn gratis e-book Een fijne schoolstart vind je uitleg en praktische tips om je kind tijdens deze periode te ondersteunen.

Je leert verder kijken dan alleen het gedrag en ontdekt wat je kind kan helpen om met meer rust en vertrouwen aan het schooljaar te beginnen.

Download gratis het e-book Een fijne schoolstart