Werkgeheugen en rekenen – waarom stappen bij sommen verloren gaan

Inleiding

Sommige kinderen begrijpen rekenen goed wanneer een som wordt uitgelegd, maar lopen toch vast wanneer ze zelf aan het werk gaan.

Ze beginnen aan een som, maar raken onderweg een stap kwijt.

Of ze weten niet meer waar ze gebleven waren.

Voor ouders en leerkrachten kan dat verwarrend zijn. Het lijkt soms alsof een kind de uitleg niet goed heeft begrepen.

Toch ligt de oorzaak vaak ergens anders.

Bij veel rekenproblemen speelt het werkgeheugen een belangrijke rol.

Het werkgeheugen helpt kinderen om informatie tijdelijk vast te houden terwijl ze een taak uitvoeren. Bij rekenen moet het brein vaak meerdere stappen tegelijk onthouden. Wanneer de mentale werkruimte snel vol raakt, kunnen stappen onderweg verloren gaan.

Voorbeeld uit de praktijk

Een leerling krijgt de volgende som:

34 + 27 = ?

Het kind begint te rekenen:

34 + 20 = 54

Daarna blijft het even stil.

"Hoe moest het ook alweer verder?"

De eerste stap ging goed, maar de volgende stap is verdwenen uit het werkgeheugen.

Centrale vraag

Waarom raken sommige kinderen tijdens het rekenen stappen kwijt, terwijl ze de som eigenlijk wel begrijpen?

Hoofdstuk 1 – Rekenen vraagt veel van het werkgeheugen

Tijdens het rekenen moet een kind vaak meerdere dingen tegelijk doen.

Het brein moet bijvoorbeeld:

• de som onthouden
• tussenstappen uitvoeren
• het tussenresultaat vasthouden
• de volgende stap bedenken

Al deze informatie wordt tijdelijk vastgehouden in het werkgeheugen.

Wanneer dit systeem te zwaar belast wordt, kan een deel van de informatie verdwijnen.

Hoofdstuk 2 – Tussenstappen onthouden

Bij veel rekenopgaven zijn tussenstappen nodig.

Bijvoorbeeld:

34 + 27

Een kind kan dit oplossen door:

34 + 20 = 54

54 + 7 = 61

Tijdens deze stappen moet het kind het tussenresultaat 54 onthouden terwijl het de volgende stap uitvoert.

Wanneer het werkgeheugen moeite heeft om deze informatie vast te houden, kan het kind het tussenresultaat kwijt raken.

Hoofdstuk 3 – Hoofdrekenen is extra belastend

Bij hoofdrekenen moet alle informatie in het hoofd worden vastgehouden.

Het kind kan niet terugkijken naar geschreven stappen. Daardoor moet het werkgeheugen:

• de som vasthouden
• de tussenstappen onthouden
• het antwoord berekenen

Dit kan ervoor zorgen dat sommige kinderen sneller de draad kwijtraken tijdens het rekenen.

Hoofdstuk 4 – Waarom automatiseren hierbij helpt

Wanneer bepaalde rekenvaardigheden geautomatiseerd zijn, hoeft het werkgeheugen minder hard te werken.

Bijvoorbeeld wanneer een kind direct weet:

7 × 8 = 56

Dan hoeft het brein deze som niet meer uit te rekenen. Het antwoord komt direct uit het langetermijngeheugen.

Hierdoor blijft er meer ruimte over in het werkgeheugen voor andere stappen van de taak.

Hoofdstuk 5 – Wat kinderen helpt bij rekenen

Wanneer het werkgeheugen snel vol raakt, helpt het vaak om het rekenen overzichtelijker te maken.

Bijvoorbeeld door:

• tussenstappen op te schrijven
• sommen visueel te maken
• rekenstrategieën stap voor stap uit te leggen
• complexe taken op te delen

Door informatie zichtbaar te maken hoeft het brein minder tegelijk te onthouden.

Herken je dit bij je kind?

Wat hierboven beschreven wordt, zie je vaak terug in het dagelijks gedrag van kinderen.

👉 Bekijk de 100 signalen van moeite met werkgeheugen en ontdek of je dit herkent bij jouw kind

Tot slot

Rekenen vraagt veel van het werkgeheugen. Tijdens een som moet een kind verschillende stappen uitvoeren en tussenresultaten vasthouden.

Wanneer het werkgeheugen snel overbelast raakt, kunnen stappen onderweg verloren gaan. Daardoor lijkt het soms alsof een kind de som niet begrijpt, terwijl het probleem eigenlijk ligt bij het vasthouden van informatie tijdens het rekenen.

Door rekening te houden met het werkgeheugen kunnen rekenopgaven overzichtelijker worden gemaakt, zodat kinderen de stappen beter kunnen volgen en vasthouden.

Meer lezen over werkgeheugen en leren

Dit artikel hoort bij de serie over Leren leren en executieve functies binnen de kennisbank.

Sommige kinderen vergeten instructies, raken stappen kwijt tijdens opdrachten of ervaren een vol hoofd tijdens het leren. Het werkgeheugen speelt hierbij vaak een belangrijke rol.

Wil je meer inzicht in hoe werkgeheugen en mentale belasting invloed hebben op leren?

Bekijk dan ook de route:

→ Route: Werkgeheugen en cognitieve belasting

In deze route vind je een overzicht van artikelen die uitleg geven over het werkgeheugen, mentale belasting en manieren waarop je kinderen kunt ondersteunen bij leren.

Oefenmaterialen voor thuis

Heeft jouw kind moeite met rekenen? In mijn webshop vind je allerlei handige hulpmiddelen voor leren op een praktische, beeldende manier. Lerenklokkijken, tafels automatiseren, leren rekenen met 100-veld en het metriekstel echt gaan begrijpen.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.