ATNR-reflex: waarom deze draaireflex lees-, schrijf- en concentratieproblemen veroorzaakt

Inleiding

Sommige kinderen draaien met hun hele lichaam mee als ze schrijven, houden hun hoofd scheef tijdens het lezen of kunnen hun ogen niet goed op de regel houden. Vaak wordt dit gezien als “slordig” of “onhandig gedrag”, maar het kan een heel andere oorzaak hebben: een nog actieve ATNR-reflex.

De ATNR (Asymmetrische Tonische Nekreflex) hoort rond de 6–7 maanden te integreren. Blijft hij actief, dan heeft dat grote gevolgen voor leren, lezen, schrijven en automatiseren.

Goed om te weten

De ATNR is een normale primitieve reflex die bij jonge baby’s aanwezig is en tijdens de ontwikkeling geleidelijk minder zichtbaar wordt.

Soms worden bewegingen of leerproblemen bij oudere kinderen in verband gebracht met een nog aanwezige ATNR-reflex. Denk bijvoorbeeld aan moeite met schrijven, het kruisen van de middellijn, oog-handcoördinatie of een onrustige zithouding.

Het is belangrijk om hier voorzichtig mee om te gaan. Zulke signalen bewijzen niet dat een actieve ATNR de oorzaak is. Problemen met lezen, schrijven, concentreren of motoriek kunnen veel verschillende oorzaken hebben.

Zie de ATNR daarom vooral als één mogelijke puzzelstukje binnen de totale ontwikkeling van een kind, en niet als verklaring voor ieder leer- of concentratieprobleem.

Voorbeeld 

Stel dat Emma (8) tijdens het schrijven vaak met haar hele lichaam meedraait. Ze zit scheef, verandert regelmatig van houding en schrijven kost haar opvallend veel energie.

Dat kan allerlei oorzaken hebben. Een professional die naar de motorische ontwikkeling kijkt, kan onder andere onderzoeken hoe Emma haar hoofd, ogen, armen en romp onafhankelijk van elkaar gebruikt.

Wanneer daarbij nog duidelijke ATNR-reacties zichtbaar zijn, kan dit één van de factoren zijn die wordt meegenomen in het totaalbeeld.

Het belangrijkste is dus niet om op basis van één signaal te concluderen dat een kind een actieve ATNR heeft, maar om te kijken naar het hele patroon.

Centrale vraag

Hoe beïnvloedt een actieve ATNR-reflex de motoriek, de oogbewegingen, schrijfontwikkeling en concentratie van een kind?.

Hoofdstuk 1 — Wat is de ATNR-reflex?

De ATNR is een vroege draaireflex die baby’s helpt bij:

• geboorte (maakkracht tijdens de draai)
• het ontwikkelen van hand-oogcoördinatie]
• het leren reiken naar speelgoed
• de basis voor kruipen

Wanneer een baby het hoofd naar links draait, strekt de linkerarm en trekt de rechterarm in.

Draait het hoofd naar rechts → gebeurt het tegenovergestelde.

Deze reflex hoort te integreren rond 6–7 maanden.

Blijft hij actief, dan werken hoofd en lichaam niet onafhankelijk van elkaar.

Een kind moet dan continu compenseren.

Hoofdstuk 2 — Hoe herken je een actieve ATNR?

Lichaam & houding

• Hoofd kantelen tijdens schrijven
• Hele lichaam draait mee als het kind naar iets kijkt
• Scheef zitten aan tafel
• Slechte schrijfhouding
• Een voorkeur voor één kant (links of rechts)

Schrijven

• Letters die naar één kant “lopen”
• Moeite met op de lijn blijven
• Druk op de pen wisselt constant
• Wiebelen en draaien tijdens schrijfwerk

Lezen

• Moeite met van regel wisselen
• Hoofd draait mee met de zin
• Ogen kunnen moeilijk soepel volgen
• Vermoeidheid bij lezen

Concentratie

• Snel afgeleid
• Veel energie nodig voor simpele opdrachten
• Hoofdpijn of spanning in nek/schouders

Twijfel je of dit speelt bij je kind?

👉 Bekijk de 100 signalen van actieve primaire reflexen en ontdek waar je op kunt letten.

Hoofdstuk 3 — Welke invloed kan de ATNR hebben op leren? 

1. Ogen kunnen niet goed samenwerken

Voor lezen moeten beide ogen soepel volgen.

Wanneer hoofdbewegingen nog sterk gekoppeld zijn aan bewegingen van armen en lichaam, kan het voor sommige kinderen moeilijker zijn om tijdens lezen en schrijven een stabiele houding en soepele oogbewegingen te behouden.

2. Schrijven wordt “fysiek zwaar”

Hoofd draait → arm draait mee → hele lichaam compenseert.

Leren kan hierdoor meer inspanning en energie vragen.

3. Concentratieproblemen

Wanneer een kind veel bewuste of onbewuste inspanning nodig heeft om zijn houding en bewegingen te controleren, kan er minder aandacht beschikbaar zijn voor de leertaak zelf.

4. Moeite met automatiseren (tafels, lezen)

Wanneer de basis van motoriek niet stabiel is, kost automatiseren meer tijd en energie.

5. Faalangst door frustratie

Kind denkt: “Iedereen kan dit, waarom ik niet?”

Terwijl het een reflexprobleem is.

Hoofdstuk 4 — Hoe merk je de ATNR thuis en op school?

Thuis

• Je kind hangt over het tafelblad
• Hoofd altijd aan dezelfde kant tijdens lezen
• Een opvallend voorkeursoog
• Schrijven = snel boos of vermoeid
• Last van nek of schouders

Op school

• Slordig of “onduidelijk” handschrift
• Veel foutjes door regelverlies
• Oplopende weerstand tegen lezen
• Struikelen bij rekenen over kolommen of plaats-waarde
• Snel afgeleid in drukke klassen

Hoofdstuk 5 — Wat kun je als ouder doen?

Herken je meerdere signalen bij je kind? Trek dan niet meteen de conclusie dat er sprake is van een actieve ATNR. Kijk eerst breder: wanneer zie je de problemen, bij welke taken en hoeveel last heeft je kind ervan?

✔ 1. Observeer patronen

Let bijvoorbeeld op:

• draait je kind veel mee tijdens het schrijven?
• zit het vaak scheef aan tafel?
• kost schrijven opvallend veel energie?
• raakt het tijdens lezen gemakkelijk de regel kwijt?
• zijn er ook problemen met grove of fijne motoriek?
• zie je dezelfde problemen thuis én op school?

Eén los signaal zegt weinig. Een terugkerend patroon geeft meer informatie.

✔ 2. Maak leren lichamelijk gemakkelijker

Een goede zithouding en passende werkplek kunnen helpen om onnodige belasting te verminderen.

Denk aan:

• voeten die steun hebben
• een passende tafel- en stoelhoogte
• voldoende ruimte om te schrijven
• eventueel een leesliniaal wanneer je kind regels gemakkelijk kwijtraakt
• regelmatig even bewegen tussen taken door

✔ 3. Kijk breder dan alleen de reflex

Moeite met lezen, schrijven of concentreren kan samenhangen met veel verschillende factoren, zoals motoriek, oogmotoriek, aandacht, executieve functies, vermoeidheid, spanning of specifieke leerproblemen.

Daarom is het belangrijk om niet vanuit één verklaring te kijken.

✔ 4. Schakel hulp in wanneer problemen blijven bestaan

Heeft je kind duidelijk last van motorische, lees- of schrijfproblemen? Bespreek dit dan bijvoorbeeld met school, de huisarts of een passende professional.

Er bestaan ook behandelaars die werken met reflexintegratie. De wetenschappelijke onderbouwing voor specifieke reflexintegratieprogramma’s bij leerproblemen is echter nog beperkt. Zie dergelijke oefeningen daarom niet als vervanging voor regulier onderzoek of bewezen ondersteuning bij lees-, schrijf-, motorische of concentratieproblemen.

Herken je dit bij je kind?

👉 100 signalen dat je kind nog actieve primaire reflexen heeft
👉 100 signalen dat je kind moeite heeft met concentratie
👉 100 signalen dat je kind moeite heeft met motoriek
👉 100 signalen dat je kind moeite heeft met schrijven

Ontdek wat er echt speelt bij jouw kind

Wil je primaire reflexen beter begrijpen?

In de mini-cursus Primaire reflexen leer je wat primaire reflexen zijn, welke reflexen er zijn en welke signalen ermee in verband worden gebracht.

Je leert daarbij vooral breder kijken naar wat je bij een kind ziet, zonder één signaal meteen als verklaring te gebruiken.

Overzichtelijk, praktisch en direct te volgen voor €10.

Bekijk de mini-cursus Primaire reflexen →

Veelgestelde vragen over de ATNR-reflex

Wat is de ATNR-reflex?

De ATNR, voluit Asymmetrische Tonische Nekreflex, is een primitieve reflex die normaal voorkomt bij jonge baby’s. Wanneer het hoofd naar één kant draait, verandert automatisch de houding van armen en benen. Deze reflex speelt een rol tijdens de vroege motorische ontwikkeling.

Wanneer verdwijnt de ATNR-reflex?

De ATNR is vooral in de eerste levensmaanden zichtbaar en neemt tijdens de normale ontwikkeling geleidelijk af. Rond ongeveer zes maanden hoort de reflex veel minder dominant te worden, hoewel ontwikkeling niet bij ieder kind exact volgens dezelfde kalender verloopt.

Hoe herken je een actieve ATNR-reflex bij een ouder kind?

Er worden verschillende signalen mee in verband gebracht, zoals meedraaien van het lichaam bij hoofdbewegingen, moeite met het kruisen van de middellijn, een onrustige schrijfhouding of problemen met bepaalde motorische taken.

Deze signalen kunnen echter ook andere oorzaken hebben. Je kunt daarom niet op basis van één kenmerk vaststellen dat een kind een actieve ATNR heeft.

Kan de ATNR-reflex invloed hebben op lezen en schrijven?

Wanneer hoofd-, arm- en lichaamsbewegingen onvoldoende onafhankelijk van elkaar verlopen, kan lezen of schrijven voor een kind meer inspanning vragen. Er wordt binnen reflexintegratie een verband gelegd met een persisterende ATNR, maar lees- en schrijfproblemen kunnen veel verschillende oorzaken hebben.

Het is daarom belangrijk om altijd breder naar de ontwikkeling en het leren van een kind te kijken.

Kun je de ATNR-reflex zelf testen?

Online zijn verschillende ATNR-tests te vinden, maar een thuistest is niet geschikt om zelf een diagnose of verklaring voor leerproblemen te stellen.

Wanneer je je zorgen maakt over de motoriek of ontwikkeling van je kind, is beoordeling door een deskundige verstandiger.

Kun je een actieve ATNR-reflex wegtrainen?

Er bestaan oefeningen en programma’s die gericht zijn op zogenaamde reflexintegratie. Hoewel ouders en behandelaars positieve ervaringen kunnen rapporteren, is er nog onvoldoende sterk wetenschappelijk bewijs om te stellen dat dergelijke oefeningen leerproblemen oplossen doordat een primitieve reflex wordt ‘geïntegreerd’.

Ondersteuning kun je daarom het beste afstemmen op de concrete problemen van het kind.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.