Autisme en concentratie – waarom focussen in de klas zo moeilijk kan zijn

Inleiding

Veel ouders van kinderen met autisme horen op school dat hun kind moeite heeft met concentratie. Het lijkt alsof het kind snel afgeleid is, wegdroomt of niet goed bij de les blijft.

Voor ouders kan dat verwarrend zijn. Thuis kan hun kind zich soms juist heel lang concentreren op dingen die het interessant vindt.

Hoe kan het dat concentratie soms zo moeilijk lijkt in de klas, terwijl een kind thuis uren bezig kan zijn met een onderwerp dat hem of haar boeit?

Om dat te begrijpen is het belangrijk om te kijken naar hoe het brein van kinderen met autisme informatie en prikkels verwerkt.

Voorbeeld

Noah zit in groep 7. Tijdens de les kijkt hij vaak naar buiten of lijkt hij niet te luisteren naar de uitleg van de leerkracht.

De juf merkt dat hij snel afgeleid raakt door geluiden in de klas of door andere kinderen die bewegen.

Thuis is dat heel anders. Wanneer Noah een boek leest over treinen of een modelspoorbaan bouwt, kan hij zich urenlang concentreren zonder afgeleid te raken.

Zijn ouders vragen zich af waarom concentreren op school zoveel moeilijker lijkt.

Centrale vraag

Waarom hebben sommige kinderen met autisme moeite met concentratie in de klas, terwijl ze zich bij andere activiteiten juist heel goed kunnen focussen?

Hoofdstuk 1 – Concentratie vraagt om prikkelfiltering

Om goed te kunnen concentreren moet het brein prikkels filteren.

In een klaslokaal zijn er veel prikkels tegelijk:

• gesprekken van andere kinderen
• stoelen die schuiven
• beweging in de klas
• geluiden op de gang
• visuele prikkels in de ruimte

Het brein moet voortdurend bepalen welke prikkels belangrijk zijn en welke genegeerd kunnen worden.

Veel kinderen met autisme hebben moeite met deze automatische filtering. Daardoor kunnen prikkels sterker binnenkomen.

Wanneer het brein bezig is met het verwerken van al die prikkels, blijft er minder aandacht over voor de les.

Hoofdstuk 2 – Overprikkeling maakt focussen moeilijk

Wanneer een kind veel prikkels tegelijk ervaart, kan het brein overbelast raken.

Dit wordt ook wel overprikkeling genoemd.

Bij overprikkeling kan een kind bijvoorbeeld:

• sneller afgeleid raken
• moe worden
• zich terugtrekken
• moeite hebben om informatie op te nemen

Het lijkt dan alsof het kind zich niet kan concentreren, terwijl het brein eigenlijk te veel informatie tegelijk probeert te verwerken.

Hoofdstuk 3 – Concentratie en interesse

Veel kinderen met autisme kunnen zich juist heel sterk concentreren op onderwerpen die hen interesseren.

Wanneer een onderwerp aansluit bij hun interesse, kan hun aandacht heel diep worden.

Ze kunnen dan:

• langdurig gefocust werken
• veel details onthouden
• zich intens verdiepen in een onderwerp

Dit wordt soms ook wel een sterke focus genoemd.

Het verschil tussen concentratie thuis en op school heeft dus vaak te maken met interesse en motivatie.

Hoofdstuk 4 – Moeite met schakelen

Concentratie vraagt ook dat kinderen kunnen schakelen tussen verschillende taken.

Op school gebeurt dit voortdurend. Een kind moet bijvoorbeeld:

• luisteren naar uitleg
• daarna een opdracht maken
• vervolgens iets opschrijven
• daarna weer luisteren

Voor sommige kinderen met autisme kan dit schakelen moeilijk zijn.

Het brein heeft tijd nodig om van de ene taak naar de andere over te gaan. Wanneer dat snel moet gebeuren, kan het voelen alsof de concentratie steeds wordt onderbroken.

Hoofdstuk 5 – Structuur helpt het brein

Veel kinderen met autisme kunnen zich beter concentreren wanneer er duidelijke structuur is.

Dat kan bijvoorbeeld helpen:

• duidelijke stappen in een opdracht
• visuele ondersteuning
• voorspelbare routines
• een rustige werkplek

Wanneer de omgeving overzichtelijk is, hoeft het brein minder energie te besteden aan prikkelverwerking en kan er meer aandacht naar het leren gaan.

Tot slot

Moeite met concentratie bij autisme heeft vaak niet te maken met onwil of gebrek aan motivatie. Het heeft vaak te maken met hoe het brein prikkels verwerkt en informatie organiseert.

In een drukke klas kan dat het focussen moeilijker maken.

Wanneer er meer structuur, duidelijkheid en rust is, kunnen veel kinderen met autisme hun aandacht beter richten op het leren.

Verdieping

Wil je meer lezen over vastlopen op school door een andere manier van denken of leren?

Bekijk de route Anders denken en leren.

Wil je meer informatie over motivatie en mismatch op school, dan vind je meer informatie in de route Motivatie & mismatch hier.

Komt jouw kind vermoeid uit school en wil je meer weten over overprikkeling en hoe dit werkt?

Bekijk dan de route Overbelasting & vermoeidheid.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.