Voor volwassenen is tijd vanzelfsprekend. We leven volgens klokken, agenda’s en schema’s. Voor kinderen werkt dat anders. Tijd is voor hen geen vast gegeven, maar iets dat moet worden geleerd en ervaren.
Juist omdat tijd niet zichtbaar of tastbaar is, blijft het voor veel kinderen lang abstract en lastig te begrijpen.
Een kind hoort dat het “nog even” mag spelen. Wat dat betekent, is onduidelijk. Voor het kind kan dat twee minuten zijn, of twintig. Wanneer het spel plots moet stoppen, voelt dat onverwacht en oneerlijk. Het kind begreep de afspraak wel, maar niet de tijd erachter.
Waarom is tijd voor kinderen zo moeilijk te begrijpen en blijft het voor veel kinderen abstract?
Kinderen leren vooral door wat ze kunnen zien, voelen en doen. Tijd kun je niet aanwijzen of vastpakken. Het bestaat alleen als begrip. Daardoor is tijd veel abstracter dan bijvoorbeeld ruimte, kleur of vorm.
Zonder concrete aanknopingspunten blijft tijd vaag.
Jonge kinderen leven sterk in het moment. Wat nu gebeurt, is belangrijk. Wat straks of morgen gebeurt, bestaat voor hen nog nauwelijks. Dit is een normale fase in de ontwikkeling en geen teken dat een kind ‘niet oplet’.
Het vermogen om vooruit te denken ontwikkelt zich pas later.
Veel tijdsbegrippen zijn talig: straks, later, eerder, over een kwartier. Als een kind moeite heeft met taal of abstracte begrippen, wordt tijd extra ingewikkeld. De woorden zijn er wel, maar de betekenis blijft vaag.
Tijd begrijpen vraagt dus ook taalontwikkeling.
Tijd wordt niet alleen cognitief begrepen, maar ook gevoeld. Als een kind plezier heeft, vliegt de tijd voorbij. Bij iets spannends of moeilijks lijkt tijd eindeloos te duren. Deze subjectieve beleving maakt tijd onvoorspelbaar.
Voor kinderen is dit verschil nog moeilijk te overzien.
Omdat tijd zo abstract is, heeft een kind veel herhaling nodig om het te leren begrijpen. Terugkerende routines, vaste volgordes en herkenbare patronen helpen om tijd langzaam concreter te maken.
Zonder die herhaling blijft tijd los en ongrijpbaar.
Dat tijd voor kinderen abstract is, is geen probleem dat opgelost moet worden, maar een ontwikkelingsgegeven. Door tijd concreet te maken en aan te sluiten bij de beleving van het kind, groeit begrip vanzelf mee.
In de volgende artikelen kijken we naar wat dit betekent voor school, leren en het dagelijks leven.
Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.