Veel ouders denken bij problemen met tijd al snel aan klokkijken. Als een kind maar beter leert klokkijken, dan komt het gevoel voor tijd vanzelf wel, is vaak de gedachte. In de praktijk blijkt dat dit lang niet altijd zo werkt.
Tijdsbesef en klokkijken worden vaak door elkaar gehaald, terwijl het twee verschillende dingen zijn.
Een kind kan precies zeggen hoe laat het is, maar komt toch steeds te laat. Of een kind weet dat het nog tien minuten heeft, maar schrikt als die tijd ineens voorbij is. Het lijkt alsof het kind “het toch weet”, maar ondertussen lukt het niet om tijd goed te gebruiken.
Dit zorgt vaak voor verwarring en frustratie, bij ouders én kind.
Wat is het verschil tussen tijdsbesef en klokkijken, en waarom is dat onderscheid zo belangrijk?
Klokkijken is een aangeleerde vaardigheid. Een kind leert cijfers herkennen, wijzers volgen en deze omzetten naar een tijdsaanduiding. Het is technisch en cognitief: je leert een systeem begrijpen en toepassen.
Een kind kan klokkijken door veel te oefenen, zonder dat het tijd daadwerkelijk ervaart.
Tijdsbesef gaat over voelen, inschatten en overzien. Het betekent dat een kind aanvoelt hoe lang iets duurt, wanneer het tijd is om te beginnen of te stoppen en hoe activiteiten zich tot elkaar verhouden in de tijd.
Dit gevoel ontstaat niet door oefenen alleen, maar door rijping en ervaring.
Een kind kan leren dat tien minuten gelijk staat aan een bepaalde stand van de wijzers, maar dat zegt nog niets over wat tien minuten betekenen in beleving. Zonder innerlijk tijdsgevoel blijft tijd abstract.
Daarom zie je vaak dat kinderen wel kunnen klokkijken, maar toch moeite houden met plannen, tempo en deadlines.
Wanneer tijdsproblemen alleen worden benaderd als een klokkijkprobleem, krijgt een kind vaak extra uitleg of meer oefening. Dat kan frustrerend zijn, omdat het echte probleem niet wordt geraakt.
Het kind kan zich hierdoor onbegrepen voelen en het gevoel krijgen dat het ‘faalt’, terwijl het simpelweg iets anders nodig heeft.
Kinderen met een zwak tijdsbesef hebben vooral baat bij:
Klokkijken kan hierbij helpend zijn, maar alleen als het aansluit bij de ontwikkeling van het kind.
Tijdsbesef en klokkijken zijn nauw verbonden, maar niet hetzelfde. Door dit onderscheid te maken, kun je beter begrijpen waarom sommige kinderen blijven worstelen met tijd, ook al “kennen” ze de klok.
In de volgende artikelen gaan we verder in op waarom tijd voor kinderen zo abstract is en wat dit betekent in de praktijk.
Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.