Voor veel kinderen met ASS (autismespectrumstoornis) is tijd één van de meest lastige abstracte begrippen. Tijd is onzichtbaar, veranderlijk en vraagt om overzicht en flexibiliteit — precies de gebieden die bij ASS extra uitdaging kunnen geven.
Moeite met tijd is bij ASS geen detail, maar raakt vaak aan het dagelijks functioneren.
Een kind met ASS weet dat het om vier uur moet stoppen met spelen. Toch raakt het in paniek wanneer dat moment nadert. Niet omdat het de afspraak niet kent, maar omdat het einde onverwacht voelt. De overgang in de tijd komt te abrupt en zorgt voor onrust.
Voor het kind voelt het alsof de tijd ineens ‘verdwijnt’.
Waarom hebben kinderen met ASS vaak moeite met tijdsbesef en hoe hangt dit samen met hun manier van denken en waarnemen?
Bij ASS is het verwerken van abstracte begrippen vaak lastig. Tijd kun je niet zien of vastpakken en bestaat vooral uit woorden en verwachtingen. Zonder concrete ondersteuning blijft tijd vaag en onvoorspelbaar.
Dit maakt het moeilijk om tijd te vertrouwen.
Veel kinderen met ASS hebben een sterke behoefte aan duidelijkheid en voorspelbaarheid. Tijd brengt juist verandering met zich mee: iets begint, eindigt of verandert. Zonder duidelijke aankondiging kan dit spanning oproepen.
Overgangen in de tijd zijn vaak het lastigst.
Kinderen met ASS kunnen sterk gericht zijn op het huidige moment of op één specifieke activiteit. Vooruitdenken of schakelen naar wat hierna komt, vraagt veel energie. Hierdoor kan tijd versnipperd worden ervaren.
Het kind is niet star, maar diep geconcentreerd.
Wanneer tijd onduidelijk is, ontstaat stress. Deze stress vernauwt de aandacht en maakt tijdsbesef nog moeilijker. Zo ontstaat een vicieuze cirkel waarin tijd steeds minder houvast biedt.
Rust en duidelijkheid doorbreken deze cirkel.
Kinderen met ASS hebben baat bij:
Dit maakt tijd betrouwbaarder en veiliger.
Tijdsbesef bij ASS vraagt om een andere benadering. Niet door tijd af te dwingen, maar door tijd zichtbaar, voorspelbaar en concreet te maken. Wanneer een kind weet waar het aan toe is, ontstaat er meer rust en vertrouwen.
In het volgende artikel kijken we naar tijdsbesef bij beelddenkers.
Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.