Palmar-reflex: waarom deze handreflex zorgt voor schrijfproblemen, fijne motoriek en impulsiviteit

Inleiding

Sommige kinderen duwen het potlood te hard op het papier, wisselen steeds van greep, knijpen in alles wat ze vasthouden of kunnen niet stoppen met friemelen. Vaak wordt dit gezien als “onhandigheid”, “druk gedrag” of moeite met de fijne motoriek. Maar de oorzaak kan simpel én biologisch zijn: een nog actieve Palmar-reflex.

De Palmar-reflex is een van de eerste reflexen die zich ontwikkelt en speelt een grote rol in de manier waarop kinderen grijpen, voelen, schrijven en hun handen gebruiken. Blijft hij actief, dan beïnvloedt dit direct het schrijfonderwijs, de motoriek en het gedrag.

Voorbeeld 

Emma (7) wisselde voortdurend van potloodgreep, drukte zo hard dat haar potloodpunt steeds brak en werd snel boos wanneer schrijven niet lukte. Haar leerkracht dacht dat ze “niet wilde oefenen”. Maar tijdens onderzoek bleek dat haar Palmar-reflex nog actief was.

Na reflexintegratie-oefeningen kon ze haarpotlood losser vasthouden, werd haar handschrift netter en kreeg ze minder spanning in haar handen en armen.

Centrale vraag

Hoe beïnvloedt een actieve Palmar-reflex de fijne motoriek, potloodgreep, handschrift en zelfregulatie van kinderen?

Hoofdstuk 1 — Wat is de Palmar-reflex?

De Palmar-reflex ontstaat al in de baarmoeder.

Het is de automatische grijpreflex:

Bij aanraking van de handpalm sluiten de vingers automatisch.

Deze reflex is nodig voor:

• overleving in de eerste maanden (grijpen aan ouder)
• sensorische ontwikkeling van de handen
• voorbereiding op bewuste handbewegingen
• samenwerking tussen hand en brein

De Palmar-reflex hoort te integreren rond 4–6 maanden.

Blijft hij actief, dan reageert de hand nog steeds automatisch op aanraking → hierdoor wordt bewuste motoriek (zoals schrijven) verstoord.

Hoofdstuk 2 — Hoe herken je een actieve Palmar-reflex?

Potloodgreep & schrijven

• Te hard drukken op het potlood
• Kramp in hand of pols
• Onrustig, wisselend handschrift
• Snel moe worden in de hand
• Continue wisselen van greep
• Potlood vasthouden met alle vingers
• Moeite met knippen, kleuren, tekenen

Motoriek & zintuigen

• Gevoelige handen
• Moeite met veters strikken of knopen
• Onhandig met kleine materialen (lego, kralen)
• Over- of ondergevoelig voor aanraking

Gedrag & regulatie

• Veel friemelen
• Impulsief grijpen
• Moeite met handrust tijdens luisteren
• Emoties die snel oplopen bij schrijfopdrachten

Ogen & aandacht

• Verschil tussen wat een kind denkt te kunnen en wat de hand doet
• Moeite met nauwkeurigheid
• Visuo-motorische mismatch

Hoofdstuk 3 — Wat is het effect op leren?

1. Problemen met handschrift

Een actieve Palmar maakt schrijven vermoeiend:

De hand reageert nog reflexmatig → weinig controle → frustratie.

2. Potloodgreep ontwikkelt niet goed

Het kind knijpt, duwt of houdt onhandige grepen vast → kost veel energie.

3. Moeite met fijne motoriek

• knippen
• knopen
• tekenen
• kleine werkjes

【Belangrijk】: Dit heeft niets te maken met “niet willen” maar alles met neurologie.

4. Mind-wandering tijdens schrijven

Als de hand te veel prikkels doorgeeft, raakt het brein overbelast → aandacht daalt.

5. Faalangst tijdens schooltaken

Het kind ziet dat anderen sneller en netter schrijven → voelt zich “minder goed”, terwijl het aan reflexactiviteit ligt.

Hoofdstuk 4 — Hoe merk je de Palmar-reflex thuis en op school?

Thuis

• Knijpen in bestek of tandenborstel
• Kleurplaten snel “te zwaar” inkleuren
• Hobby’s zoals LEGO zijn snel te vermoeiend
• Veters, knoopjes, sluitingen blijven lastig
• Veel friemelen, tikken, draaien

Op school

• “Slordig” of wisselend handschrift
• Vaak steun zoeken met hoofd of andere hand
• Moeite met schrijfduur volhouden
• Snel gereed zijn om op te staan door frustratie
• Trage schrijfsnelheid
• Fijn-motorische werkjes lukken minder goed

Hoofdstuk 5 — Wat kun je als ouder doen?

✔ 1. Laat de Palmar-reflex testen

Eenvoudig en snel inzicht door een specialist.

✔ 2. Speelse sensorische handactiviteiten

Bijvoorbeeld:

• voelen met ogen dicht
• kneden
• rijstbak
• waterparels
• klei
• pluk- of kneedoefeningen

✔ 3. Schrijfmotoriek ondersteunen

• driekanttanggreep
• ergonomisch potlood
• korte schrijfmomenten
• rust in de romp tijdens het schrijven

✔ 4. Reflexintegratie-oefeningen

Dit vermindert automatische spierspanning en maakt schrijven veel gemakkelijker.

✔ 5. Positieve feedback

Schrijven is voor veel kinderen met een actieve Palmar frustrerend → ze hebben aanmoediging nodig.

Verdieping

In de mini-cursus Primaire reflexen leer je op een eenvoudige manier de belangrijkste reflexen en hoe je een actieve reflex kunt herkennen. Praktisch en overzichtelijk.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.