
Wat is zelfregulatie bij kinderen?
Inleiding
Zelfregulatie is iets wat we vaak verwachten van kinderen, maar wat zich nog volop moet ontwikkelen. Rustig blijven, emoties hanteren, impulsen remmen, herstellen na spanning — het klinkt logisch, maar voor veel kinderen is dit allesbehalve vanzelfsprekend.
Zeker niet als prikkels zich opstapelen, emoties intens worden of het zenuwstelsel al overbelast is.
Een herkenbaar voorbeeld
Je kind weet dat slaan niet mag.
Weet dat schreeuwen niet helpt.
En tóch gebeurt het.
Niet omdat je kind dat wil.
Maar omdat het systeem het even niet kan tegenhouden.
De centrale vraag
Wat is zelfregulatie precies, hoe ontwikkelt het zich, en waarom lukt dit bij het ene kind makkelijker dan bij het andere?
Hoofdstuk 1 – Wat bedoelen we met zelfregulatie?
Zelfregulatie is het vermogen om:
- gevoelens te herkennen
- spanning te reguleren
- impulsen te remmen
- gedrag aan te passen aan de situatie
Het gaat niet om gehoorzaamheid, maar om interne sturing.
Bij kinderen is dit systeem nog in ontwikkeling. Ze kunnen het nog niet altijd zelf.
Hoofdstuk 2 – Zelfregulatie ontwikkelt zich stap voor stap
Zelfregulatie is geen vaardigheid die ‘aan’ of ‘uit’ staat.
Het ontwikkelt zich:
- in fases
- met vallen en opstaan
- in relatie met volwassenen
Een kind leert zichzelf reguleren doordat het eerst samen gereguleerd wordt.
Hoofdstuk 3 – Waarom zelfregulatie soms niet lukt
Zelfregulatie vraagt:
- rust in het systeem
- voldoende energie
- een gevoel van veiligheid
Bij:
- overprikkeling
- stress
- vermoeidheid
- intense emoties
valt zelfregulatie als eerste weg.
Dat is geen tekortkoming, maar een logisch gevolg.
Hoofdstuk 4 – Het verschil tussen niet willen en niet kunnen
Een kind dat niet kan reguleren:
- reageert explosief
- huilt om kleine dingen
- lijkt ‘over de rooie’
- komt niet tot luisteren
Dit gedrag is geen keuze.
Het is een signaal van een overbelast systeem.
Corrigeren zonder regulatie vergroot vaak de ontregeling.
Hoofdstuk 5 – Zelfregulatie begint bij de omgeving
Kinderen leren zelfregulatie niet door uitleg, maar door ervaring.
Door:
- nabijheid
- voorspelbaarheid
- rust
- herhaling
Jouw kalmte werkt als een anker voor het systeem van je kind.
Tot slot
Zelfregulatie is geen kwestie van ‘beter je best doen’.
Het is een ontwikkelingsproces dat tijd, steun en begrip vraagt.
Hoe beter je begrijpt wat zelfregulatie is, hoe minder persoonlijk gedrag voelt —
en hoe meer ruimte er ontstaat om samen te groeien.
In de volgende artikelen gaan we dieper in op:
- emotieregulatie
- gedrag als signaal
- co-regulatie
- en waarom corrigeren pas werkt ná regulatie
Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.
