Zelfregulatie - Artikel kennisbank Ina Terra

Wat is zelfregulatie bij kinderen?

Inleiding

Zelfregulatie is iets wat we vaak verwachten van kinderen, maar wat zich nog volop moet ontwikkelen. Rustig blijven, emoties hanteren, impulsen remmen, herstellen na spanning — het klinkt logisch, maar voor veel kinderen is dit allesbehalve vanzelfsprekend.

Zeker niet als prikkels zich opstapelen, emoties intens worden of het zenuwstelsel al overbelast is.


Een herkenbaar voorbeeld

Je kind weet dat slaan niet mag.

Weet dat schreeuwen niet helpt.

En tóch gebeurt het.

Niet omdat je kind dat wil.

Maar omdat het systeem het even niet kan tegenhouden.


De centrale vraag

Wat is zelfregulatie precies, hoe ontwikkelt het zich, en waarom lukt dit bij het ene kind makkelijker dan bij het andere?


Hoofdstuk 1 – Wat bedoelen we met zelfregulatie?

Zelfregulatie is het vermogen om:

  • gevoelens te herkennen
  • spanning te reguleren
  • impulsen te remmen
  • gedrag aan te passen aan de situatie

Het gaat niet om gehoorzaamheid, maar om interne sturing.

Bij kinderen is dit systeem nog in ontwikkeling. Ze kunnen het nog niet altijd zelf.


Hoofdstuk 2 – Zelfregulatie ontwikkelt zich stap voor stap

Zelfregulatie is geen vaardigheid die ‘aan’ of ‘uit’ staat.

Het ontwikkelt zich:

  • in fases
  • met vallen en opstaan
  • in relatie met volwassenen

Een kind leert zichzelf reguleren doordat het eerst samen gereguleerd wordt.


Hoofdstuk 3 – Waarom zelfregulatie soms niet lukt

Zelfregulatie vraagt:

  • rust in het systeem
  • voldoende energie
  • een gevoel van veiligheid

Bij:

  • overprikkeling
  • stress
  • vermoeidheid
  • intense emoties

valt zelfregulatie als eerste weg.

Dat is geen tekortkoming, maar een logisch gevolg.


Hoofdstuk 4 – Het verschil tussen niet willen en niet kunnen

Een kind dat niet kan reguleren:

  • reageert explosief
  • huilt om kleine dingen
  • lijkt ‘over de rooie’
  • komt niet tot luisteren

Dit gedrag is geen keuze.

Het is een signaal van een overbelast systeem.

Corrigeren zonder regulatie vergroot vaak de ontregeling.


Hoofdstuk 5 – Zelfregulatie begint bij de omgeving

Kinderen leren zelfregulatie niet door uitleg, maar door ervaring.

Door:

  • nabijheid
  • voorspelbaarheid
  • rust
  • herhaling

Jouw kalmte werkt als een anker voor het systeem van je kind.


Tot slot

Zelfregulatie is geen kwestie van ‘beter je best doen’.

Het is een ontwikkelingsproces dat tijd, steun en begrip vraagt.

Hoe beter je begrijpt wat zelfregulatie is, hoe minder persoonlijk gedrag voelt —

en hoe meer ruimte er ontstaat om samen te groeien.

In de volgende artikelen gaan we dieper in op:

  • emotieregulatie
  • gedrag als signaal
  • co-regulatie
  • en waarom corrigeren pas werkt ná regulatie


Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.