Prikkelverwerking en executieve functies - Artikel kennisbank Ina Terra

Prikkelverwerking en executieve functies

Inleiding

Executieve functies helpen een kind om te plannen, focussen, schakelen en emoties te reguleren.

Maar wat vaak wordt vergeten: prikkelverwerking vormt de basis.

Is het systeem overbelast, dan vallen executieve functies als eerste weg.


Een herkenbaar voorbeeld

Je kind weet wat het moet doen, maar komt niet op gang.

Raakt het overzicht kwijt.

Reageert fel op kleine tegenslagen.

Niet omdat het niet kan — maar omdat het brein te vol zit.


De centrale vraag

Wat is de relatie tussen prikkelverwerking en executieve functies, en waarom zie je problemen vaak samen optreden?


Hoofdstuk 1 – Executieve functies vragen rust

Executieve functies werken het best als:

  • het brein overzicht heeft
  • het zenuwstelsel niet overbelast is
  • er ruimte is voor denken

Bij overprikkeling verdwijnt die ruimte.


Hoofdstuk 2 – Overprikkeling verstoort aansturing

Wanneer prikkels zich opstapelen:

  • daalt concentratie
  • neemt impulsiviteit toe
  • wordt plannen lastiger
  • schiet emotieregulatie tekort

Dat is geen onwil, maar overbelasting.


Hoofdstuk 3 – Onderprikkeling en motivatie

Ook onderprikkeling beïnvloedt executieve functies:

  • moeite met starten
  • afhaken
  • verveling
  • onrust

Zonder voldoende activatie komt het systeem niet op gang.


Hoofdstuk 4 – Waarom straffen niet werkt

Strenger sturen helpt niet als de basis ontbreekt.

Executieve functies kun je niet ‘forceren’ bij een vol systeem.

Wat nodig is:

  • rust
  • structuur
  • passende prikkels


Hoofdstuk 5 – Eerst regulatie, dan vaardigheden

Ondersteuning werkt pas als:

  • prikkelverwerking in balans is
  • het zenuwstelsel kan schakelen
  • executieve functies ruimte krijgen

Regulatie komt vóór instructie.


Tot slot

Problemen met executieve functies zijn vaak geen losstaand probleem.

Ze zijn een signaal van een systeem dat te veel of te weinig moet verwerken.


Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.