Signalen overprikkeling - Artikel kennisbank Ina Terra

Overprikkeling bij kinderen: signalen en oorzaken

Inleiding

Overprikkeling zie je zelden meteen ontstaan. Het bouwt zich op. Prikkel voor prikkel.

Tot het moment dat het systeem zegt: het is genoeg.

Bij veel kinderen gebeurt dat pas thuis — op de plek waar ze zich veilig voelen. En juist daar ontstaat vaak verwarring: Waarom gaat het op school goed en thuis mis?


Een herkenbaar voorbeeld

Je kind komt uit school, gooit de tas in de hoek en barst los.

Boos, huilerig, nergens zin in. Of juist stil, teruggetrokken en uitgeput.

Op school was het “prima”.

Maar ondertussen stond het brein al uren in de hoogste versnelling.


De centrale vraag

Wat is overprikkeling precies, hoe herken je het, en waarom komt het zo vaak pas later tot uiting?


Hoofdstuk 1 – Wat is overprikkeling?

Overprikkeling ontstaat wanneer het brein meer prikkels moet verwerken dan het aankan.

Het filter raakt vol. Er komt niets meer bij — maar stoppen kan ook niet.

Belangrijk om te weten:

Overprikkeling gaat niet over te veel willen, maar over te veel moeten verwerken.


Hoofdstuk 2 – Hoe overprikkeling zich uit

Overprikkeling ziet er bij ieder kind anders uit. Veelvoorkomende signalen zijn:

  • snel boos of emotioneel
  • huilen om kleine dingen
  • zich terugtrekken
  • extreem moe zijn
  • druk, wiebelig of explosief gedrag
  • lichamelijke klachten zoals hoofdpijn of buikpijn

Dit gedrag is geen onwil. Het is ontlading.


Hoofdstuk 3 – Waarom school vaak de boosdoener is

Een schooldag bevat veel prikkels:

  • geluiden en stemmen
  • visuele drukte
  • sociale verwachtingen
  • tempo en schakelmomenten
  • stilzitten terwijl het lichaam iets anders nodig heeft

Voor sommige kinderen is dat dagelijks topsport.

Ze houden zich in, passen zich aan en functioneren — tot de rek eruit is.


Hoofdstuk 4 – Waarom het thuis misgaat

Thuis voelt veilig.

Daar hoeft een kind niet meer te compenseren, niet meer te voldoen.

Het zenuwstelsel schakelt dan pas terug — en dat gaat vaak via:

  • boosheid
  • huilen
  • terugtrekken
  • ontladen

Dit is geen achteruitgang.

Het is herstel.


Hoofdstuk 5 – Overprikkeling is een signaal, geen probleem

Overprikkeling vertelt iets belangrijks:

  • de draaglast is te groot
  • de hersteltijd is te klein
  • het systeem staat te lang ‘aan’

Als je dit signaal serieus neemt, kun je preventief helpen.

Niet door meer regels of harder sturen — maar door meer ruimte voor regulatie.


Tot slot

Overprikkeling vraagt geen straf, maar begrip.

Geen labels, maar afstemming.

In de volgende artikelen kijken we naar:

  • onderprikkeling
  • prikkelverwerking en school
  • prikkelverwerking bij hooggevoeligheid en beelddenken
  • én wat je praktisch kunt doen om overprikkeling te verminderen


Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.