Emoties spelen een grotere rol in leren en gedrag dan vaak wordt gedacht. Toch worden ze in onderwijs en opvoeding regelmatig gezien als iets wat erbij komt, of zelfs in de weg zit. In werkelijkheid vormen emoties een fundament onder bijna alles wat een kind doet.
Wanneer een kind emotioneel overbelast raakt, heeft dat directe gevolgen voor concentratie, geheugen, gedrag en leervermogen. Begrijpen hoe emotionele ontwikkeling verloopt, helpt om gedrag anders te lezen en beter te begeleiden.
Wat is emotionele ontwikkeling, hoe ontwikkelt het vermogen om emoties te voelen en te reguleren zich, en waarom is dit zo bepalend voor leren?
Emotionele ontwikkeling gaat over:
Dit zijn vaardigheden die zich geleidelijk ontwikkelen. Een kind kan gevoelens al intens ervaren, maar ze nog niet zelfstandig reguleren.
Emoties bepalen:
Wanneer emoties hoog oplopen, schakelt het brein automatisch naar bescherming. Leren krijgt dan tijdelijk geen prioriteit.
Jonge kinderen reguleren emoties niet alleen. Ze lenen regulatie van volwassenen:
Pas later leren kinderen dit geleidelijk zelf te doen. Verwachten dat een kind emoties al zelfstandig kan sturen, is vaak een overschatting van de ontwikkeling.
School vraagt veel van emotionele vaardigheden:
Wanneer emotionele ontwikkeling kwetsbaar is, kan school snel overweldigend worden. Dit uit zich vaak in gedrag, niet in woorden.
Een kind kan:
Dat betekent niet dat het kind ‘overdrijft’. Het betekent dat de regulatievaardigheid nog in ontwikkeling is.
Emotionele ontwikkeling werkt samen met:
Wanneer een van deze gebieden onder druk staat, raakt emotionele balans sneller verstoord.
Emotionele signalen worden soms gezien als:
Maar vaak zijn ze een signaal van:
Het gedrag wijst dan naar een onderliggend ontwikkelingsgebied.
Emotionele ontwikkeling:
Ondersteunen betekent niet emoties oplossen, maar ruimte geven om ze te leren dragen.
Emoties zijn geen obstakel voor leren, maar een richtingaanwijzer. Wie emotionele ontwikkeling serieus neemt, ziet gedrag veranderen zonder te hoeven forceren. Leren begint pas echt wanneer een kind zich emotioneel voldoende veilig voelt.
Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.