Rol ouders - Artikel kennisbank Ina Terra

Wat kun je als ouder doen per ontwikkelingsfase?

Inleiding

Wanneer je begrijpt hoe denken zich ontwikkelt, verandert ook hoe je als ouder ondersteunt. In plaats van harder trekken of meer oefenen, kun je leren beter aansluiten bij wat je kind op dat moment aankan.

De theorie van Jean Piaget geeft hiervoor een helder kader — mits je het vertaalt naar het dagelijks leven.


Voorbeeld

Een ouder zegt: “Ik zie nu dat mijn kind het niet expres moeilijk maakt. Het lukt gewoon nog niet.”

Dat inzicht alleen al zorgt vaak voor meer rust, minder strijd en meer vertrouwen.


Centrale vraag

Hoe kun je als ouder per ontwikkelingsfase aansluiten bij wat je kind nodig heeft om te leren en te groeien?


Hoofdstuk 1 – In de sensomotorische fase (0–2 jaar)

Wat helpt:

  • veel bewegen en ontdekken
  • herhaling zonder sturen
  • veiligheid en nabijheid

Wat minder helpt:

  • corrigeren
  • sturen op ‘leren’
  • verwachtingen hebben over begrijpen

In deze fase groeit denken via het lichaam.


Hoofdstuk 2 – In de pre-operationele fase (2–7 jaar)

Wat helpt:

  • spelenderwijs leren
  • fantasie serieus nemen
  • uitleg concreet en kort houden
  • herhaling zonder druk

Wat minder helpt:

  • lange verbale uitleg
  • abstracte regels
  • corrigeren op ‘logica’

Het denken is beeldend, magisch en nog niet logisch.


Hoofdstuk 3 – In de concreet-operationele fase (7–11 jaar)

Wat helpt:

  • concreet materiaal
  • visuele ondersteuning
  • stap-voor-stap uitleg
  • verbanden zichtbaar maken

Wat minder helpt:

  • abstracte uitleg zonder voorbeelden
  • tempo boven begrip
  • alles ‘in het hoofd’ laten doen

Begrip groeit wanneer denken tastbaar blijft.


Hoofdstuk 4 – In de formeel-operationele fase (vanaf ±11 jaar)

Wat helpt:

  • ruimte voor denken en reflectie
  • gesprekken over ideeën
  • ondersteuning bij plannen
  • realistische verwachtingen

Wat minder helpt:

  • volledige zelfstandigheid verwachten
  • druk op prestaties
  • aannames over ‘dat moet hij nu kunnen’

Abstract denken groeit ongelijk en blijft kwetsbaar.


Hoofdstuk 5 – Kijk naar ontwikkelingsleeftijd, niet alleen kalenderleeftijd

Belangrijk om te onthouden:

  • kinderen ontwikkelen zich asynchroon
  • per domein kan een andere fase gelden
  • stress kan ontwikkeling tijdelijk blokkeren

Aansluiten betekent kijken naar wat nu lukt, niet naar wat zou moeten.


Hoofdstuk 6 – Wat altijd helpt, in elke fase

Ongeacht de fase helpt:

  • rust en veiligheid
  • erkenning van moeite
  • vertrouwen in groei
  • ruimte voor fouten

Leren bloeit waar een kind zich veilig voelt.


Tot slot

Ouders hoeven geen ontwikkelingspsycholoog te zijn. Door simpelweg af te stemmen in plaats van te forceren, geef je je kind precies wat het nodig heeft om verder te groeien — in zijn eigen tempo, op zijn eigen manier.


Wil je je verder verdiepen in dit onderwerp?

In de mini-cursus Ontwikkelingsfasen van Piaget neem ik je stap voor stap mee door alle fases van ontwikkeling.
Je ontdekt wat je in elke fase kunt verwachten, hoe denken en leren zich ontwikkelen en wat dit betekent voor je kind op school en thuis.

De cursus helpt je om gedrag beter te begrijpen, realistische verwachtingen te krijgen en je kind te ondersteunen op een manier die past bij zijn of haar ontwikkelingsniveau.


Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.