Veel schoolse verwachtingen zijn gebaseerd op abstract denken: verbanden leggen, vooruitdenken, symbolen begrijpen en situaties los kunnen zien van de werkelijkheid. Toch is dit precies het type denken dat bij veel kinderen nog niet stabiel beschikbaar is.
Volgens Jean Piaget ontstaat abstract denken pas in een latere ontwikkelingsfase — en zelfs dan niet automatisch of altijd.
Een kind kan uitleggen hoe een som werkt met blokjes, maar raakt de weg kwijt zodra die blokjes verdwijnen. Of het begrijpt een verhaal als het wordt voorgelezen, maar snapt toetsvragen over dezelfde tekst niet. Ouders vragen zich af: “Maar hij snapt het toch?”
Het antwoord is vaak: concreet wel, abstract nog niet.
Waarom ontstaat abstract denken pas later, en waarom kun je dit niet afdwingen door uitleg of oefenen?
Concreet denken betekent:
Abstract denken betekent:
Deze denkstappen vragen verschillende hersenprocessen.
Volgens Piaget:
Zonder voldoende concrete basis blijft abstracte uitleg leeg.
Abstract denken vraagt:
Deze processen ontwikkelen zich grotendeels pas later in de kindertijd.
Zelfs wanneer een kind abstract kan denken:
Onder druk vallen kinderen terug op eerdere denkfasen.
In het onderwijs wordt vaak gewerkt met:
Wanneer dit te vroeg gebeurt, lijkt het alsof een kind “niet mee kan”, terwijl het denkvermogen nog in ontwikkeling is.
Helpende factoren zijn:
Abstract denken groeit vanzelf wanneer de basis stevig genoeg is.
Abstract denken is geen vaardigheid die je kunt trainen zoals een rekensom. Het is het resultaat van rijping, ervaring en veiligheid. Door dit te erkennen, voorkom je onnodige strijd en geef je kinderen ruimte om in hun eigen tempo te groeien
.Twijfel je of je kind “achterloopt” of gewoon anders ontwikkelt?
In de mini-cursus Ontwikkelingsfasen van Piaget neem ik je stap voor stap mee door alle fases van ontwikkeling.
Je ontdekt wat je in elke fase kunt verwachten, hoe denken en leren zich ontwikkelen en wat dit betekent voor je kind op school en thuis.
De cursus helpt je om gedrag beter te begrijpen, realistische verwachtingen te krijgen en je kind te ondersteunen op een manier die past bij zijn of haar ontwikkelingsniveau.
Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.