Hooggevoeligheid bij jonge kinderen (peuters en kleuters)

Inleiding

Bij jonge kinderen wordt hooggevoeligheid vaak nog niet herkend als zodanig. Peuters en kleuters laten hun gevoeligheid zien via gedrag: boosheid, terugtrekken, huilen of juist extreem aanhankelijk zijn.

Omdat jonge kinderen nog weinig woorden hebben voor wat ze voelen, spreekt hun lichaam. Hooggevoeligheid uit zich dan vooral als snelle overbelasting.

Voorbeeld

Na een ochtend op de opvang is Saar (3) ontroostbaar. Ze wil niet eten, niet praten en kruipt het liefst op schoot.

De dag was leuk, maar vol: andere kinderen, geluiden, activiteiten. Haar systeem zit vol. Niet omdat ze iets niet aankan, maar omdat ze alles intens beleeft.

Centrale vraag

Hoe herken je hooggevoeligheid bij jonge kinderen, en wat hebben peuters en kleuters nodig om zich veilig en in balans te voelen?

Hoofdstuk 1 – Het zenuwstelsel van jonge kinderen

Bij peuters en kleuters:

• is het zenuwstelsel nog volop in ontwikkeling
• ontbreekt zelfregulatie
• worden prikkels ongefilterd verwerkt

Hooggevoeligheid maakt dit proces nog intenser.

Hoofdstuk 2 – Gedrag als communicatiemiddel

Jonge hooggevoelige kinderen laten spanning zien via:

• huilbuien
• drift
• terugtrekken
• lichamelijke nabijheid zoeken

Dit gedrag is geen ‘probleem’, maar een signaal.

Hoofdstuk 3 – Overgangen zijn extra belastend

Overgangen zoals:

• opstaan
• weggaan
• afscheid nemen
• naar bed gaan

vragen veel schakelen. Voor hooggevoelige jonge kinderen kan dit snel te veel zijn.

Hoofdstuk 4 – Snel overprikkeld, langzaam herstellen

Hooggevoelige jonge kinderen:

• raken sneller vol
• hebben meer hersteltijd nodig
• kunnen prikkels nog niet zelf verwerken

Rust en nabijheid zijn daarom essentieel.

Hoofdstuk 5 – Wat jonge hooggevoelige kinderen nodig hebben

Helpende factoren zijn:

• voorspelbaarheid
• vaste routines
• nabijheid
• rustige overgangen
• ruimte om te ontladen

Niet strenger, maar veiliger.

Hoofdstuk 6 – De rol van ouders en opvoeders

Wat helpt:

• gedrag niet persoonlijk nemen
• emoties benoemen
• nabij blijven bij ontlading
• het tempo verlagen

Zo leert het kind dat spanning gedragen kan worden.

Hoofdstuk 7 – Gevoeligheid als basis voor vertrouwen

Wanneer jonge hooggevoelige kinderen:

• zich gezien voelen
• niet overvraagd worden
• mogen herstellen

ontstaat een veilige basis voor verdere ontwikkeling.

Tot slot

Hooggevoeligheid bij jonge kinderen vraagt om kijken met zachte ogen. Door gedrag te zien als communicatie en veiligheid centraal te stellen, help je peuters en kleuters om hun gevoeligheid te dragen — zonder dat het hen overspoelt.

Meer verdieping?
In de mini-cursus Hooggevoeligheid lees je hoe hooggevoeligheid werkt en wat helpt om je kind beter te begrijpen en ondersteunen in het dagelijks leven.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.