Perfectionisme bij hoogbegaafdheid – Waarom ‘alles in één keer goed’ zo belangrijk voelt

Inleiding

Perfectionisme komt opvallend veel voor bij hoogbegaafde kinderen. Ze willen alles perfect doen, leggen de lat extreem hoog en kunnen intens instorten wanneer iets niet lukt. Voor volwassenen lijkt dit soms overdreven, maar voor het kind voelt het alsof hun hele identiteit afhangt van succes.

Perfectionisme is geen luxeprobleem. Het is een beschermingsmechanisme dat ontstaat door snel leren, gevoeligheid en een sterk zelfbewustzijn.

Bij hoogbegaafdheid gaat het dus niet om “een beetje precies willen werken”, maar om diepgewortelde overtuigingen over kunnen, falen en waarde.

Voorbeeld uit de praktijk

Een jongen van negen begint niet aan zijn werkstuk.

Hij staart naar het lege blad en zucht:

"Ik weet niet hoe ik moet beginnen. Het wordt toch lelijk."

Wanneer zijn moeder vraagt waarom hij niet gewoon iets probeert, zegt hij:

"Omdat iedereen dan ziet dat ik het niet echt kan."

Hij kan het niveau prima aan.

Maar de angst om niet aan het perfecte beeld te voldoen, blokkeert elke stap.

Centrale vraag

Waarom zijn hoogbegaafde kinderen vaak perfectionistisch, en hoe kun je hen ondersteunen zonder hun eigenwaarde te ondermijnen?

Hoofdstuk 1 – Denken in beelden creëert hoge verwachtingen

Hoogbegaafde kinderen zien het eindresultaat al voordat ze beginnen.

In hun hoofd is dat beeld vaak perfect:

een prachtig werkstuk, een geweldige tekening, perfecte cijfers, foutloze uitvoering.

Dit mentale ideaalbeeld is vaak onhaalbaar.

De realiteit haalt het nooit bij hun interne voorstelling.

Het kind concludeert dan:

• “Ik ben niet goed genoeg.”
• “Als het niet perfect is, is het slecht.”
• “Ik begin liever niet dan dat ik faal.”

Het is niet het werk dat moeilijk is, maar het loslaten van het perfecte plaatje.

Hoofdstuk 2 – Jarenlang makkelijk leren verstoort hun leerervaring

Hoogbegaafde kinderen leren vaak jarenlang zonder moeite.

Dit geeft een verkeerd leerbeeld:

“Moeite doen = iets gaat mis.”

Dus zodra iets moeilijk wordt, denken ze:

• “Ik kan dit niet.”
• “Ik ben dom.”
• “Ik heb geen talent voor dit.”

In werkelijkheid hebben ze gewoon nog nooit geoefend in falen en herstel.

Perfectionisme ontstaat dan als bescherming tegen onzekerheid.

Hoofdstuk 3 – Gevoeligheid en intensiteit versterken het effect

Hoogbegaafde kinderen voelen diep en denken intens.

Fouten zijn voor hen geen kleine vergissingen, maar emotionele gebeurtenissen.

Ze kunnen:

• in tranen raken om één fout
• boos worden op zichzelf
• taken vermijden
• bang worden voor beoordelingen
• extreem gevoelig zijn voor kritiek

Een simpele correctie kan voelen als een persoonlijke afwijzing.

Hoofdstuk 4 – Vergelijkingen en hoge verwachtingen van buitenaf

Hoogbegaafde kinderen zijn zich zeer bewust van verwachtingen.

Ze voelen druk van:

• ouders
• leerkrachten
• klasgenoten
• zichzelf

Deze kinderen koppelen vaak hun waarde aan hun prestaties.

Zonder dat volwassenen het doorhebben, kan een zin als

“Jij kunt dat wel”

onbewust de boodschap geven:

“En als het niet lukt, dan heb je gefaald.”

Hoofdstuk 5 – Wat helpt hoogbegaafde kinderen bij perfectionisme?

Normaliseer falen.

Laat zien dat fouten onderdeel zijn van leren. Niet door te zeggen dat ze “niet erg” zijn, maar door het te tonen en voor te leven.

Focus op proces in plaats van resultaat.

Vraag niet: “Is het af?”, maar:

“Hoe heb je dit aangepakt? Wat werkte goed?”

Zet kleine, haalbare stappen uit.

Een leeg blad is eng. Een eerste kleine stap niet.

Maak verwachtingen concreet en realistisch.

Laat voorbeelden zien van gemiddeld werk, niet alleen excellente resultaten.

Help bij reguleren van emoties.

Ademen, pauze, ont-prikkelen, praten — eerst rust, dan reflectie.

Bied uitdagingen op niveau.

Echte uitdaging leert kinderen doorzetten, plannen en omgaan met falen.

Gebruik taal die het zelfbeeld ondersteunt.

Niet: “Wat ben jij slim.”

Maar: “Je hebt dit echt goed aangepakt.”

Wanneer een hoogbegaafd kind leert dat waarde niet afhankelijk is van perfecte prestaties, ontstaat ruimte om te durven, te groeien en zichzelf te zijn.

Meer weten of praktische tips?

Bekijk de mini-cursus faalangst of de mini-cursus Hoogbegaafdheid.

Beide cursussen ontvang je voor €10 binnen een paar minuten in je mailbox.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.