Hoogbegaafdheid en zelfbeeld – Tussen over- en onderschatting

Inleiding

Hoogbegaafde kinderen hebben niet automatisch een sterk zelfbeeld. In werkelijkheid zie je juist vaak een wankel en tegenstrijdig zelfbeeld: het ene moment denken ze dat ze alles kunnen, en het volgende moment voelen ze zich compleet waardeloos.

Dat komt omdat hun omgeving hen regelmatig overschat, terwijl ze zichzelf juist vaak onderschatten door perfectionisme, faalangst of onbegrip van anderen. Het resultaat is een zelfbeeld dat niet in balans is en snel kan kantelen.

Voorbeeld uit de praktijk

Een meisje van tien krijgt vaak te horen dat ze “zo slim is”.

Maar wanneer ze een fout maakt, raakt ze volledig overstuur:

"Zie je wel, ik kan niets! Iedereen denkt dat ik slim ben, maar dat ben ik helemaal niet!"

Ze wisselt tussen trots en diepe onzekerheid, tussen vertrouwen en complete twijfel.

Niet omdat ze instabiel is, maar omdat haar zelfbeeld geen veilige basis heeft gekregen.

Centrale vraag

Hoe ontstaat een kwetsbaar zelfbeeld bij hoogbegaafde kinderen, en wat helpt om een gezonde, stabiele eigenwaarde op te bouwen?

Hoofdstuk 1 – Overschatting door de omgeving

Volwassenen zien de hoge woordenschat, het snelle denken en de volwassen gesprekken — en denken dat dit kind alles aankan.

Maar niemand ziet:

• de moeite met plannen
• het jongere emotionele niveau
• de gevoeligheid
• het perfectionisme
• de angst om fouten te maken

Hierdoor wordt het kind overvraagd — wat schade doet aan het zelfvertrouwen.

Hoofdstuk 2 – Onderschatting door het kind zelf

Hoogbegaafde kinderen voelen hun eigen fouten genadeloos scherp.

Ze leggen de lat extreem hoog en vergelijken zichzelf met een ideaalbeeld dat onhaalbaar is.

Ze denken:

• “Als het niet in één keer lukt, ben ik dom.”
• “Iedereen denkt dat ik slim ben, maar dat is niet zo.”
• “Mijn fouten betekenen dat ik mislukt ben.”

Het kind ziet vooral zijn tekortkomingen, niet zijn talenten.

Hoofdstuk 3 – Perfectionisme vertekent het zelfbeeld

Perfectionisme maakt dat deze kinderen zwakke punten uitvergroten.

Ze identificeren zichzelf met hun prestaties.

Wanneer het lukt → trots.

Wanneer het niet lukt → waardeloos.

Het zelfbeeld schommelt mee met het resultaat.

Hoofdstuk 4 – Onbegrip of afwijzing door leeftijdsgenoten

Als kinderen merken dat ze “anders” zijn, kan dat enorme impact hebben.

Geen aansluiting ervaren leidt tot:

• onzekerheid
• schaamte
• aanpassen
• terugtrekken
• hard oordelen over zichzelf

Zelfbeeld is altijd sociaal: hoe een kind wordt gezien, beïnvloedt hoe het zichzelf ziet.

Hoofdstuk 5 – Wat helpt bij het versterken van het zelfbeeld?

Waardering voor het proces, niet alleen voor het resultaat.

Wat het kind doet, leert en probeert is belangrijker dan wat het kan.

Realistische verwachtingen van volwassenen.

Niet alles kan op hoog niveau — en dat hoeft ook niet.

Fouten en falen normaliseren.

Laat zien dat falen geen bedreiging is, maar informatie.

Laat het kind successen ervaren op zijn niveau.

Echte uitdaging + haalbare stappen versterken eigenwaarde.

Zorg voor emotionele veiligheid.

Een kind dat zich gezien voelt, ontwikkelt een steviger ik-gevoel.

Gelijkgestemden vinden.

Dat vermindert schaamte en vergroot zelfvertrouwen enorm.

Wil je meer weten?

In de mini-cursus Hoogbegaafdheid – anders denken, leren en voelen leg ik uit hoe hoogbegaafdheid zich uit in denken, leren en gedrag — en waarom juist deze kinderen kunnen vastlopen.

In de mini-cursus Faalangst krijg je niet alleen informatie maar ook praktische tips om de cirkel te doorbreken.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.