De rol van het lichaam bij spanning en blokkeren

Inleiding

Wanneer een kind blokkeert bij leren, wordt vaak gekeken naar motivatie, inzet of begrip. Maar blokkeren begint zelden in het denken. Het begint in het lichaam.

Spanning is geen abstract gevoel; het is een fysieke reactie die invloed heeft op alles wat een kind probeert te doen — van luisteren tot denken en handelen.

Voorbeeld

Tijdens een toets zit Noah (10) stokstijf aan zijn tafel. Zijn schouders zijn opgetrokken, zijn ademhaling hoog. Hij staart naar het papier zonder te beginnen.

Na afloop zegt hij: “Ik kon gewoon niet bewegen.”

Niet omdat hij het niet wist, maar omdat zijn lichaam op slot stond.

Centrale vraag

Welke rol speelt het lichaam bij spanning en blokkeren, en waarom kan een kind soms letterlijk 'vast' komen te zitten?

Hoofdstuk 1 – Spanning is een lichamelijk signaal

Spanning uit zich in het lichaam als:

• verhoogde spierspanning
• snelle of oppervlakkige ademhaling
• verhoogde alertheid
• verminderde ontspanning

Dit gebeurt automatisch, zonder bewuste aansturing.

Hoofdstuk 2 – Het stresssysteem neemt de regie

Bij dreiging — ook bij prestatiedruk — activeert het lichaam:

• vechten
• vluchten
• of bevriezen

Blokkeren is vaak een vorm van bevriezen. Het lichaam kiest veiligheid boven actie.

Hoofdstuk 3 – Wat bevriezen betekent voor leren

Wanneer een kind bevriest:

• vertraagt informatieverwerking
• wordt handelen moeilijk
• voelt beginnen onmogelijk

Het hoofd wil misschien wel, maar het lichaam zegt: niet veilig.

Hoofdstuk 4 – Waarom blokkeren geen keuze is

Blokkeren is geen:

• onwil
• luiheid
• manipulatie

Het is een reflexmatige reactie van het zenuwstelsel. Het kind kan er niet zomaar uit stappen.

Hoofdstuk 5 – Hoe het lichaam spanning vasthoudt

Bij herhaalde stress:

• leert het lichaam sneller reageren
• wordt spanning sneller geactiveerd
• kan blokkeren eerder optreden

Zo ontstaat een patroon, zelfs bij kleine prikkels.

Hoofdstuk 6 – Signalen van lichamelijke blokkade

Je ziet dit vaak als:

• stijve houding
• weinig beweging
• vastgehouden adem
• buikpijn of hoofdpijn
• extreme vermoeidheid na school

Dit zijn lichamelijke signalen, geen ‘aanstellerij’.

Hoofdstuk 7 – Wat helpt om het lichaam weer in beweging te brengen

Helpende stappen zijn:

• vertragen
• bewegen zonder doel
• ademruimte creëren
• veiligheid in contact
• druk weghalen uit het moment

Pas als het lichaam ontspant, kan het denken weer meedoen.

Tot slot

Blokkeren bij faalangst is geen denkprobleem, maar een lichamelijke reactie op spanning. Door het lichaam serieus te nemen als ingang, ontstaat ruimte voor herstel — en pas daarna weer voor leren.

Wil je meer weten?

In de mini-cursus faalangst leer je waar faalangst vandaan komt, hoe het zich uit bij kinderen en hoe je je kind kunt helpen om weer vertrouwen te voelen in zichzelf.

Met herkenbare voorbeelden en praktische stappen voor thuis.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.