Concentratie en instructies - Waarom kinderen de draad kwijt raken, ook als ze goed luisteren

Inleiding

Veel ouders herkennen dit moment:

Je legt iets uit.

Je kind kijkt je aan.

Je ziet dat het luistert.

En toch…

een paar minuten later is het kwijt wat de bedoeling was.

Dat wordt vaak gezien als een concentratieprobleem.

“Je luisterde toch?”

“Let nu eens op als ik iets uitleg.”

Maar uitleg volgen vraagt veel meer dan alleen luisteren.

Het vraagt vasthouden, ordenen en toepassen — en juist daar raken veel kinderen de draad kwijt.

In dit artikel lees je waarom instructies zo’n grote aanslag zijn op de concentratie, en waarom het probleem vaak niet zit in aandacht, maar in belasting.

Een herkenbaar voorbeeld

Een leerkracht zegt:

“Lees de tekst, onderstreep de belangrijkste woorden, maak daarna vraag 1 tot en met 5 en kijk je werk na.”

Wat een kind moet doen:

• luisteren
• de volgorde onthouden
• bepalen wat ‘belangrijk’ is
• de stappen vasthouden
• starten

Voor veel kinderen is dit te veel tegelijk.

Ze beginnen…

en raken halverwege de draad kwijt.

Centrale vraag

Waarom raken kinderen tijdens instructies hun concentratie kwijt, en wat vraagt uitleg volgen van het brein?

Hoofdstuk 1 – Instructies zijn cognitief zwaar

Een instructie vraagt dat een kind:

• informatie ontvangt
• begrijpt wat er bedoeld wordt
• de volgorde onthoudt
• weet wanneer het klaar is

Dat alles gebeurt in korte tijd en meestal zonder ondersteuning.

Het werkgeheugen moet dit dragen.

Wanneer dat werkgeheugen vol raakt, zakt de concentratie weg.

Hoofdstuk 2 – Luisteren is niet hetzelfde als vasthouden

Veel kinderen luisteren wél.

Maar luisteren betekent:

• geluid ontvangen

Vasthouden betekent:

• informatie bewaren
• ermee werken
• die informatie niet kwijt raken

Dat tweede kost veel meer energie.

Wanneer een kind instructies vergeet, zegt dat dus niets over aandacht —

maar veel over capaciteit.

Hoofdstuk 3 – Meerstaps-instructies en concentratie

Elke extra stap in een instructie:

• vergroot de belasting
• vraagt extra werkgeheugenruimte
• verhoogt de kans dat informatie wegvalt

Daarom zie je vaak dat:

• de eerste stap lukt
• de rest verdwijnt

Niet uit onwil, maar omdat het brein moet kiezen wat het vasthoudt.

Hoofdstuk 4 – Taal en abstractie maken instructies zwaarder

Instructies bevatten vaak abstracte woorden:

• straks
• daarna
• belangrijk
• netjes
• even

Voor kinderen die:

• beeldend denken
• taal minder automatisch verwerken
• gevoelig zijn voor nuance

moet het brein eerst vertalen voordat het kan handelen.

Dat kost extra concentratie en vergroot de kans op afhaken.

Hoofdstuk 5 – Stress en tijdsdruk tijdens uitleg

Uitleg gebeurt vaak:

• in een groep
• onder tijdsdruk
• met sociale druk

Wanneer een kind:

• bang is om het fout te doen
• denkt achter te lopen
• eerder faalervaringen heeft

neemt de spanning toe.

En spanning:

• verkleint het werkgeheugen
• vermindert concentratie
• maakt uitleg moeilijker te volgen

Hoofdstuk 6 – Waarom herhalen niet altijd helpt

Herhalen lijkt logisch:

“Ik heb het toch net uitgelegd?”

Maar herhalen zonder aanpassing:

• biedt dezelfde hoeveelheid informatie
• vraagt opnieuw hetzelfde van het brein

Het probleem zit niet in het aantal keer,

maar in hoeveel tegelijk.

Hoofdstuk 7 – Wanneer instructies wél blijven hangen

Je ziet vaak verbetering wanneer:

• instructies worden opgeknipt
• één stap tegelijk wordt gegeven
• visuele ondersteuning wordt gebruikt
• het kind mag terugvragen zonder oordeel
• tempo omlaag gaat

Dat laat zien dat concentratie niet ontbreekt,

maar beschermd moet worden.

Hoofdstuk 8 – Anders kijken naar ‘niet luisteren’

Wanneer een kind instructies vergeet, is de vraag niet:

“Waarom luister je niet?”

Maar:

“Was dit te veel om vast te houden?”

Die vraag verandert:

• de toon
• het begrip
• en de samenwerking

Tot slot

Instructies volgen vraagt veel van de concentratie en het werkgeheugen.

Wanneer kinderen de draad kwijt raken, is dat zelden onwil.

Door instructies te zien als cognitief zwaar:

• verdwijnt onbegrip
• ontstaat rust
• en kan uitleg beter landen

In het volgende artikel kijken we naar:

concentratie en automatiseren — en waarom dat zoveel verlichting geeft.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.