Hoe herken je autisme bij kinderen? – Signalen thuis en op school

Inleiding

Autisme ziet er bij ieder kind anders uit. Sommige kinderen trekken zich terug en zoeken rust. Andere kinderen praten veel, maar missen de subtiele wisselwerking in gesprekken. Weer anderen hebben moeite met veranderingen, zijn gevoelig voor prikkels of hebben intense interesses.

Autisme draait niet om gebrek aan wil of sociale motivatie, maar om een andere manier van denken, voelen en verwerken. De signalen zijn vaak al vroeg zichtbaar, maar worden niet altijd herkend omdat ze subtiel of compenserend van aard kunnen zijn.

Voorbeeld uit de praktijk

Een meisje van acht speelt graag alleen en kiest liever voor voorspelbare spelletjes dan voor spontane groepsactiviteiten. Ze raakt snel overstuur bij onverwachte situaties, zoals een andere leerkracht of een veranderde planning. In de klas functioneert ze rustig, maar thuis barst ze in tranen uit wanneer de dag anders verloopt dan ze had verwacht.

Haar gedrag lijkt misschien verlegenheid of gevoeligheid, maar komt voort uit een sterke behoefte aan duidelijkheid en voorspelbaarheid.

Centrale vraag

Welke signalen kunnen wijzen op autisme, zowel in gedrag als in communicatie, spel, flexibiliteit en prikkelverwerking?

Hoofdstuk 1 – Signalen in sociale interactie

Sociale interactie vraagt om lezen van lichaamstaal, beurtgedrag, oogcontact, intuïtieve afstemming en flexibiliteit.

Kinderen met autisme kunnen hierin laten zien:

• moeite met spontaan contact maken
• weinig of wisselend oogcontact
• letterlijk nemen van taal
• eenzijdige gespreksonderwerpen
• moeite met beurtgedrag in gesprekken
• voorkeur voor spelen naast anderen in plaats van mét anderen
• niet aanvoelen wat anderen verwachten

Dit betekent niet dat ze niet wíllen verbinden — het proces van afstemming verloopt anders.

Hoofdstuk 2 – Signalen in communicatie

Communicatie bij autisme heeft vaak een eigen stijl. Kinderen kunnen:

• letterlijk en concreet denken
• moeite hebben met figuurlijke taal, grapjes of sarcasme
• zeer uitgebreid praten over interesses
• juist weinig taal gebruiken wanneer ze spanning ervaren
• vragen herhalen om structuur te zoeken
• moeite hebben met open vragen

De inhoud van communicatie is vaak sterk, maar de wederkerigheid is anders.

Hoofdstuk 3 – Signalen in spel en interesses

Spel laat veel zien over hoe een kind denkt. Kinderen met autisme laten soms zien:

• voorkeur voor herhalend spel
• vaste routines in spelpatronen
• intense, vaak diepe interesses (treinen, dino’s, ruimte, schema’s)
• behoefte aan controle over materialen en volgordes
• moeite met fantasie- of rollenspel
• sterke voorkeur voor logische structuren

Het spel geeft veiligheid en voorspelbaarheid.

Hoofdstuk 4 – Signalen in flexibiliteit en omgaan met veranderingen

Een veranderde planning, een andere volgorde of kleine verstoring kan veel stress geven.

Je ziet bijvoorbeeld:

• moeite met schakelen
• paniek of boosheid bij onverwachte veranderingen
• langdurige stress na een overgang
• behoefte aan duidelijke routines
• vasthouden aan regels
• moeite met “iets nieuws” proberen

Het kind zoekt houvast in structuur, niet vanuit koppigheid maar vanuit overprikkeling en onzekerheid.

Hoofdstuk 5 – Sensorische signalen (prikkelverwerking)

Kinderen met autisme verwerken prikkels anders. Dit kan zich uiten als:

• gevoeligheid voor geluid, licht, geur of aanraking
• moeite met drukke ruimtes
• schrikken van onverwachte geluiden
• vermijden van bepaalde kleren of materialen
• juist zoeken naar prikkels zoals bewegen, friemelen of hard geluid
• moeite met eten door smaak- of structuurgevoeligheid

Sensorische beleving speelt vaak een centrale rol in het gedrag.

Hoofdstuk 6 – Signalen op school

Op school laten kinderen met autisme vaak zien:

• moeite met groepsopdrachten
• letterlijk nemen van instructies
• snel overprikkeld raken in de klas
• problemen met tempo door informatieverwerking
• sterke of juist zwakkere sociale vaardigheden
• behoefte aan duidelijke stappen en herhaling
• vaste voorkeur voor dezelfde materialen of routines

Sommige kinderen functioneren stil en onzichtbaar; anderen vallen juist op door intens gedrag.

Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.