De term 21e-eeuwse vaardigheden klinkt modern en soms zelfs een beetje vaag. Het roept vragen op als:
Wie heeft dit eigenlijk bedacht?
Is dit een modewoord?
En waarom speelt het zo’n grote rol in het onderwijs van nu?
Om te begrijpen wat 21e-eeuwse vaardigheden betekenen, is het belangrijk om te kijken naar de oorsprong van dit denken.
Op een school wordt gesproken over samenwerken, creatief denken en probleemoplossend vermogen. In beleidsstukken staan mooie woorden over “toekomstgericht onderwijs”.
Maar ouders vragen zich af: waar komt dit vandaan? En leerkrachten voelen soms druk om met begrippen te werken die niet altijd concreet zijn uitgewerkt in de klas.
Die verwarring ontstaat vaak doordat de herkomst van 21e-eeuwse vaardigheden niet duidelijk is.
Waar komt het concept van 21e-eeuwse vaardigheden vandaan en welke organisaties en ideeën liggen hieraan ten grondslag?
21e-eeuwse vaardigheden zijn niet bedacht door één persoon of organisatie. Het is het resultaat van een bredere maatschappelijke en onderwijskundige beweging die al tientallen jaren gaande is.
Vanaf het einde van de 20e eeuw werd steeds duidelijker dat:
Hieruit ontstond de vraag: Welke vaardigheden hebben mensen nodig om zich blijvend te kunnen ontwikkelen?
Een belangrijke rol in het denken over 21e-eeuwse vaardigheden is gespeeld door internationale organisaties zoals:
OECD (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling)
De OECD onderzoekt wereldwijd onderwijs en arbeidsmarktontwikkelingen. Zij benadrukken vaardigheden zoals:
Deze vaardigheden worden gezien als essentieel voor participatie in een complexe samenleving.
UNESCO
UNESCO kijkt vooral naar onderwijs in relatie tot mens-zijn, burgerschap en duurzaamheid. Zij leggen de nadruk op:
Hier ligt de focus minder op economie en meer op maatschappelijke ontwikkeling.
Een veelgenoemde naam in dit kader is P21 (Partnership for 21st Century Learning), een samenwerkingsverband tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven, vooral actief in de Verenigde Staten.
Zij ontwikkelden een bekend raamwerk waarin vaardigheden zoals:
centraal staan, naast basisvakken zoals taal en rekenen.
Dit raamwerk heeft wereldwijd invloed gehad op onderwijsvisies en beleid.
Een belangrijk, maar soms gevoelig punt is de rol van het bedrijfsleven. Werkgevers zagen dat afgestudeerden vaak:
Daarom ontstond een sterke nadruk op vaardigheden die aansluiten bij de arbeidsmarkt. Dit heeft het onderwijsdenken mede gevormd.
Dat roept ook kritische vragen op:
Moet onderwijs vooral voorbereiden op werk?
Of gaat onderwijs ook over persoonlijke en sociale ontwikkeling?
Niet iedereen is onverdeeld enthousiast. Veelgehoorde kritiek is dat:
Daarnaast wordt soms vergeten dat vaardigheden alleen tot bloei komen als de basis op orde is: veiligheid, rust, vertrouwen en begeleiding.
Voor ouders is het belangrijk om te weten dat 21e-eeuwse vaardigheden:
Ze bieden vooral een kader om anders naar leren te kijken. Niet als iets wat je afdwingt, maar als iets wat zich ontwikkelt in interactie met de omgeving.
21e-eeuwse vaardigheden zijn ontstaan uit maatschappelijke veranderingen, internationale inzichten en zorgen over de toekomst. Ze zijn niet nieuw, maar wel opnieuw onder de aandacht gebracht.
In het volgende artikel kijken we naar waarom deze vaardigheden zo belangrijk worden gevonden voor kinderen — en welke kanttekeningen daarbij horen.
Over de auteur
Ina Terra helpt ouders van kinderen bij wie leren niet vanzelf gaat.
Ze vertaalt kennis over ontwikkeling, brein en leren naar heldere uitleg voor thuis — zonder kinderen te forceren of in hokjes te plaatsen.